Bu sahifa fatvo emas. Extrade Uzbekistan o'zi hukm chiqarmaydi. Bu yerda islomiy moliya standartlari va fiqh adabiyotida uchraydigan yondashuvlar tushuntiriladi. Aniq holatingiz bo'yicha o'zingiz ishonadigan olimga yoki O'zbekiston musulmonlari idorasining fatvo bo'limiga murojaat qiling.
Zakot asoslari: nisob, havl va stavka
Zakot — muayyan miqdordan ortiq mol-mulkdan har yili beriladigan majburiy sadaqa. Investitsiya zakoti ham shu umumiy qoidalarga tayanadi:
- Nisob — zakot vojib bo'ladigan eng kam boylik miqdori. U oltin yoki kumushning belgilangan og'irligi bilan o'lchanadi.
- Havl — boylik nisobdan kam bo'lmagan holda qamariy yil davomida egalikda turishi.
- Sof boylik — zakotga tortiladigan aktivlar yig'indisidan muddati kelgan qarzlar ayirilgandan keyingi qoldiq.
- Stavka — pul va savdo mollari uchun stavka fiqh kitoblarida qat'iy belgilangan. Quyidagi kalkulyator uni avtomatik qo'llaydi.
Nisobni qaysi metall bilan o'lchash bo'yicha qarashlar turlicha. Kumush nisobi pul qiymatida ancha past chiqadi, shuning uchun zakotni ko'proq odam to'laydi. Ayrim olimlar bu yondashuvni kambag'allar manfaatiga yaqinroq deb hisoblaydi. Boshqalar zamonaviy pul qiymatini oltin aksroq aks ettiradi, deb oltin nisobini afzal ko'radi. Ikkala qarash ham fiqhda o'rin olgan. Oltin va kumush zakotining o'zi haqida batafsil: Oltin va kumush zakoti.
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
Zakot = stavka × (aktivlar − qarzlar), agar sof boylik nisobga (gramm × 1 gramm narxi) yetsa va ustidan bir qamariy yil o‘tgan bo‘lsa. Tafsilotlarda ulamolar turlicha fikr bildiradi; o‘zingiz tayanadigan fikrga amal qiling. Rasmiy nisob kiritilmagan metall tanlansa, maydon bo‘sh qoladi: o‘zingiz amal qiladigan idora yoki ulamolar belgilagan nisobni grammda kiriting.
Kalkulyator sof boylikni siz tanlagan oltin yoki kumush nisobi bilan solishtiradi va zakot summasini ko'rsatadi. Xorijiy valyutadagi qoldiqlarni so'mga o'tkazishda ko'pchilik O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) rasmiy kursidan foydalanadi. Kursni Markaziy bank kursi sahifasida ko'rishingiz mumkin. Barcha aktivlar uchun zakot sanasidagi kursni olish hisobni izchil qiladi.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Aksiyadan zakot
Aksiyadan zakot masalasida asosiy savol aksiyani nima maqsadda ushlab turganingizga bog'liq. Fiqhiy standartlarda, jumladan AAOIFI (Islomiy moliya institutlari buxgalteriya va audit tashkiloti) zakot standartida, quyidagi farq qilinadi.
Savdo uchun olingan aksiyalar
Aksiyani narx o'zgarishidan foyda olish maqsadida tez-tez sotib olib, sotsangiz, u ko'pchilik olimlarning fikricha savdo moli (urud at-tijora) hisoblanadi. Bunda zakot sanasidagi bozor qiymatining hammasi zakotga qo'shiladi.
Uzoq muddatga olingan aksiyalar
Aksiyani dividend uchun yoki uzoq muddatga ushlab tursangiz, yondashuvlar turlicha:
- Kompaniya aktivlari ulushi bo'yicha. AAOIFI yondashuviga ko'ra zakot kompaniyaning zakotga tortiladigan aktivlaridagi (naqd pul, debitorlik qarzi, tovar zaxirasi) ulushingizdan hisoblanadi. Bino, uskuna kabi asosiy vositalar hisobga kirmaydi. Bu ma'lumot kompaniya hisobotidan olinadi.
- Faqat dividenddan. Ayrim olimlar zakot olingan daromaddan, ya'ni dividenddan beriladi, deydi.
- Kompaniya o'zi to'lasa. Kompaniya o'z zakotini to'laydigan bo'lsa, ko'p olimlar aksiyador zimmasidan bu qism soqit bo'ladi deb hisoblaydi.
Hisobot ma'lumotini topish qiyin bo'lsa, ayrim olimlar ehtiyot yuzasidan bozor qiymatining hammasidan zakot berishni tavsiya qiladi. Qaysi aksiyalar shariatga mos deb qaralishi haqida: Halol aksiyalar.
Treyding kapitali zakoti
Valyuta juftliklari, metallar yoki indekslar bilan savdo qiladigan treyderning hisobidagi mablag' odatda naqd pul yoki savdo kapitali sifatida qaraladi. Keng tarqalgan usulda zakot sanasidagi ekvitet, ya'ni hisob qoldig'i va ochiq pozitsiyalarning joriy natijasi hisobga olinadi. Sanaga qadar yopilmagan foyda yoki zarar ham shu qiymatda aks etadi.
Bu yerda e'tibor beriladigan nuqtalar:
- Marja — pozitsiyani ochish uchun band qilingan mablag'. U baribir sizning mulkingiz, shuning uchun hisobdan chiqarilmaydi.
- Leverej bilan ochilgan pozitsiyaning to'liq hajmi sizning mulkingiz emas. Zakot hajmdan emas, ekvitetdan hisoblanadi.
- Treyding hisobining o'zi shariatga mosmi degan savol alohida masala. Olimlar CFD va forex savdosiga turlicha baho beradi: Forex halolmi?, Gharar va maysir, Swapsiz islomiy hisob.
Leverejli CFD va forex savdosida mablag' tez yo'qotilishi mumkin. Ekvitet bir kunda keskin o'zgarishi ham mumkin. Shuning uchun zakot hisobini aynan belgilangan sanadagi qiymat bo'yicha qiling. Riskni cheklash haqida: Risklarni boshqarish.
Hisobingiz Exness kabi xorijiy brokerda bo'lsa, qoldiqni zakot sanasidagi holat bo'yicha shaxsiy kabinetdan ko'rib, so'mga o'tkazasiz.
Jamg'armadan zakot
Bank omonati, naqd pul va valyuta jamg'armasi odatda to'g'ridan-to'g'ri zakotga tortiladi. Ular nisobdan oshsa va havl to'lsa, asosiy summa hisobga qo'shiladi.
Foiz daromadi bo'yicha qarashlar:
- Ko'p olimlar bank foizini riba deb hisoblaydi. Ularning fikricha bu mablag' egasining halol mulki sanalmaydi, zakotga kiritilmaydi va savob niyatisiz xayriya yo'liga chiqariladi.
- Ayrim yondashuvlarda foiz summasi ham hisobga qo'shiladi, lekin uning maqomi alohida masala sifatida qoladi.
Riba tushunchasi: Riba nima?. Islomiy jamg'arma va investitsiya vositalari: Sukuk nima?, Murabaha, ijara, musharaka.
Qarzlarni ayirish va boshqa investitsiyalar
- Qarzlar. Muddati kelgan qarzlar ko'pchilik qarashlarda boylikdan ayiriladi. Uzoq muddatli qarzlar, masalan ipoteka bo'yicha, olimlar orasida farq bor. Ayrimlari faqat joriy yil to'lovlarini ayirishni tavsiya qiladi.
- Obligatsiya va sukuk. Odatda nominal yoki bozor qiymati bo'yicha hisobga olinadi.
- Investitsiya fondlari. Fond tarkibi bo'yicha aksiya qoidasi qo'llaniladi.
- Kripto-aktivlar. Ularning maqomi bahsli. Zakotga tortiladi deb hisoblovchi olimlar odatda bozor qiymatini oladi: Kripto halolmi?.
- Oltin investitsiyasi. Quyma va tangalar oltin zakoti qoidasi bilan hisoblanadi: Oltin.
Zakot va soliq farqi
Zakot diniy majburiyat, soliq esa davlat oldidagi majburiyat. Zakot soliqni almashtirmaydi. Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi. Soliq kodeksi 381-modda: agar 2-qismda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, rezident jismoniy shaxslarning daromadi iqtibosda keltirilgan stavkada soliqqa tortiladi (dividendlar va foizlar uchun alohida stavka). Bu qoida xorijiy CFD brokeridagi daromadga qanday qo'llanishini soliq organidan aniqlashtirgan ma'qul.
Hisoblash tartibi qisqacha
- Zakot sanasini belgilang va har yili shu sanada hisoblang.
- Naqd pul, omonat, savdo aksiyalari, treyding hisoblari ekvitetini va boshqa zakotga tortiladigan aktivlarni yozib chiqing.
- Uzoq muddatli aksiyalar uchun o'zingiz tanlagan usul bo'yicha qiymatni aniqlang.
- Muddati kelgan qarzlarni ayiring.
- Hammasini so'mga o'tkazing va kalkulyatorda oltin yoki kumush nisobini tanlang.
Boshqa mavzular: Islomiy moliya tamoyillari, Zakot kalkulyatori, Islomiy moliya va treyding.
Ko'p beriladigan savollar
Investitsiyadan zakot qaysi qiymat bo'yicha hisoblanadi?
Ko'pchilik usullarda zakot sanasidagi bozor qiymati olinadi. Uzoq muddatli aksiyalar uchun kompaniya aktivlari ulushi bo'yicha hisoblash yondashuvi ham bor.
Aksiyadan zakot har yili beriladimi?
Ha. Zakotni nisob va havl shartlari bajarilgan har yili hisoblash keng tarqalgan qarash.
Treyding kapitali zakotida ochiq pozitsiyalar hisobga olinadimi?
Keng tarqalgan usulda ekvitet olinadi. Ekvitetga ochiq pozitsiyalarning joriy natijasi kiradi.
Bank foizidan zakot beriladimi?
Ko'p olimlar foizni riba deb hisoblaydi. Ularning fikricha bu mablag' zakotga kiritilmaydi, savob niyatisiz xayriya yo'liga chiqariladi. Boshqa qarashlar ham bor, olimga murojaat qiling.
Nisob uchun oltinni tanlaymi yoki kumushni?
Ikkala qarash ham fiqhda mavjud. Kumush nisobi pastroq chiqadi, oltin nisobi yuqoriroq. Tanlovni o'zingiz ishonadigan olim bilan maslahatlashib qiling.
Bu sahifa fatvo hisoblanadimi?
Yo'q. Bu ma'lumot uchun yozilgan qo'llanma. Hukm uchun vakolatli diniy idoraga yoki olimga murojaat qiling.