Oltin va kumush zakoti nima
Zakot islomdagi majburiy moliyaviy ibodat. U nisobga yetgan va ustidan to'liq qamariy yil (havl) o'tgan mol-mulkdan beriladi. Oltin va kumush zakot vojib bo'ladigan mulklar orasida alohida o'rinda turadi, chunki ular Qur'on va hadislarda bevosita tilga olingan.
Nisob zakot vojib bo'ladigan eng kam miqdor. Mulk shu chegaradan kam bo'lsa, zakot berilmaydi. Havl esa mulk nisobga yetgan kundan boshlab to'liq qamariy yilning o'tishi.
Bu sahifada biz fatvo bermaymiz. Turli mazhab va tashkilotlarning qarashlarini keltiramiz. O'zingizga tegishli qarorni ishonchli olim yoki mahalliy diniy idoradan so'rang.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Zakot nisobi grammda
Klassik manbalarda oltin va kumush nisobi og'irlik birliklarida belgilangan: oltin uchun mislal (dinor), kumush uchun dirham. Zamonaviy ulamolarning ko'pchiligi bu birliklarni grammga o'girgan. Oltin nisobi kumush nisobidan grammda ancha kam, lekin oltin qimmatroq bo'lgani uchun ular qiymat jihatidan bir-biridan farq qiladi.
Gramm qiymati haqida ham olimlar orasida kichik farqlar bor. Sababi qadimiy dinor va dirhamni grammga o'girishda turli o'lchovlar ishlatilgan. Shuning uchun aniq gramm miqdorini quyidagi kalkulyatorda ko'rsatilgan sozlamadan oling va mahalliy diniy idora e'lon qilgan qiymat bilan solishtiring.
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
Zakot = stavka × (aktivlar − qarzlar), agar sof boylik nisobga (gramm × 1 gramm narxi) yetsa va ustidan bir qamariy yil o‘tgan bo‘lsa. Tafsilotlarda ulamolar turlicha fikr bildiradi; o‘zingiz tayanadigan fikrga amal qiling. Rasmiy nisob kiritilmagan metall tanlansa, maydon bo‘sh qoladi: o‘zingiz amal qiladigan idora yoki ulamolar belgilagan nisobni grammda kiriting.
Kalkulyator sof boylikni (qarzlar ayirilgandan keyingi miqdorni) siz tanlagan oltin yoki kumush nisobi bilan solishtiradi. Nisobga yetsa, zakot miqdorini ko'rsatadi. Ko'proq misollar uchun Zakot kalkulyatori sahifasiga qarang.
Qaysi nisobga tayanish: oltinmi, kumushmi
Faqat oltingiz bo'lsa, oltin nisobi qo'llanadi. Faqat kumushingiz bo'lsa, kumush nisobi qo'llanadi. Bunda deyarli ixtilof yo'q.
Savol pul, oltin, kumush va savdo mollari aralash bo'lganda paydo bo'ladi:
- Kumush nisobi tarafdorlari. Hanafiy mazhabida ko'pincha kumush nisobiga tayanish tavsiya qilinadi, chunki u qiymat jihatidan pastroq. Natijada zakot ko'proq odamga vojib bo'ladi va kambag'allar foyda ko'radi.
- Oltin nisobi tarafdorlari. Zamonaviy olimlarning bir qismi naqd pul va bank hisoblari uchun oltin nisobini afzal ko'radi. Ular kumush narxi oltinga nisbatan ancha pasayib ketganini, shu sababli kumush nisobi bugun juda past chegara bo'lib qolganini aytadi. Xalqaro islomiy moliya tashkiloti AAOIFI ning zakot bo'yicha shariat standarti ham pul boyligini oltin nisobi bilan o'lchashni ma'qul ko'radi.
O'zbekistonda Hanafiy mazhabi keng tarqalgan. Mahalliy diniy idora qaysi nisobni tavsiya qilishini va uning so'mdagi qiymatini o'zi e'lon qilgan manbadan tekshiring.
Taqinchoqlardan zakot: turli qarashlar
Ayollar kundalik taqadigan oltin va kumush taqinchoqlardan zakot berilishi masalasi eng ko'p muhokama qilinadigan mavzulardan biri.
| Qarash | Kimlar | Asosiy dalil |
|---|---|---|
| Taqinchoqdan zakot vojib | Hanafiy mazhabi, ayrim sahobalar va zamonaviy olimlar | Oltin va kumush haqidagi umumiy oyat va hadislar; taqinchoq haqidagi alohida rivoyatlar |
| Kundalik, me'yoridagi taqinchoqdan zakot yo'q | Molikiy, Shofiiy, Hanbaliy mazhablarining mashhur qavli | Taqinchoq shaxsiy foydalanish buyumi, kiyim kabi; ayrim sahobalarning amaliyoti |
| Isrof darajasidagi yoki jamg'arma uchun saqlanadigan taqinchoqdan zakot bor | Ko'pchilik olimlar, shu jumladan zakot yo'q deydiganlar ham | Bunday buyum foydalanish emas, boylik saqlash vazifasini bajaradi |
Ikkinchi qarash tarafdorlari ham odatdagidan ortiq, faqat qiymat saqlash uchun olingan zargarlik buyumlarini zakotli mulk deb hisoblaydi. Erkaklarning oltin taqinchoqlari haqida esa olimlarning ko'pchiligi bu buyumni zakotdan ozod deb hisoblamaydi.
Ixtiyotni afzal ko'radiganlar taqinchoqni ham hisobga qo'shadi. Bu yerda qaror sizning mazhabingiz va maslahat olgan olimingizga bog'liq.
Oltin qiymatini hisoblash: vazn, birlik, proba
Zakot oltinning sof vazni yoki uning bozor qiymati bo'yicha hisoblanadi. Buning uchun quyidagilar kerak bo'ladi:
- Vazn va birlik. Gramm, troy unsiya, tola, baht, luong va boshqa birliklar bir-biridan farq qiladi. Troy unsiya oddiy unsiyadan og'irroq.
- Proba (sof oltin ulushi). Zargarlik buyumlari qotishmadan iborat. Nisobni hisoblashda ko'p olimlar sof oltin miqdoriga qaraydi, ayrimlari esa umumiy vaznni oladi.
- Narx. Odatda zakot beriladigan kundagi bozor narxi, ya'ni sotib olgan narxingiz emas. Ayrim olimlar sotish narxini, ayrimlari xarid narxini olishni aytadi.
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
| Karat | Proba, ‰ | Shu probadagi 1 gramm narxi |
|---|
Qiymat = gramm × tozalik (karat / 24) × sof oltinning 1 gramm narxi. 1 troy unsiyasi = 31.1035 g, 1 tola = 11.6638 g, 1 baht = 15.244 g, 1 luong = 37.5 g. Do‘konlar ishlov haqini qo‘shadi va oltinni sotish narxidan past narxda qaytarib sotib oladi.
Kalkulyatorga vazn, birlik, proba va o'zingiz kiritgan narxni yozing. U oltinning qiymatini hisoblab beradi. Narx dollarda berilgan bo'lsa, so'mga o'girish uchun rasmiy kurs manbasi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Kurslar ochiq formatda e'lon qilinadi: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar). Kurs haqida batafsil: Markaziy bank kursi. Ichki bozordagi oltin haqida: Oltin.
Oltindan zakot hisoblash: qadamlar
- Zakot sanangizni belgilang. Ko'pchilik har yili aynan shu qamariy sanada hisoblaydi.
- Zakotli oltin va kumushni ro'yxatga oling: quyma, tanga, jamg'arma uchun olingan buyumlar. Taqinchoqni o'z mazhabingizga ko'ra qo'shing yoki chiqarib qo'ying.
- Sof vaznni proba bo'yicha aniqlang va o'sha kundagi narx bilan qiymatini hisoblang.
- Naqd pul, bank hisoblari va savdo mollarini qo'shing, muddati kelgan qarzlarni ayiring.
- Natijani tanlagan nisobingiz bilan solishtiring.
- Nisobga yetsa, zakot ulushini kalkulyator orqali hisoblang. Klassik qoidaga ko'ra zakotni oltinning o'zi bilan yoki uning qiymati bilan berish mumkin.
Zakot kimlarga berilishi Qur'onda sanab o'tilgan toifalar bilan cheklangan. Bu haqda mahalliy diniy idoradan so'rang.
Investitsion oltin va moliyaviy vositalar
Quyma oltin, oltin hisobvaraqlari va oltin fondlari odatda zakotli mulk sifatida qaraladi. Ularning hisob-kitobi uchun Investitsiya zakoti sahifasini o'qing.
Oltin narxiga bog'liq CFD (narx farqi shartnomasi) jismoniy oltin emas. Bunday hisobdagi mablag'ning zakoti haqida olimlar odatda hisobdagi sof qoldiqqa qaraydi. Bunday savdoning shariat nuqtai nazaridan bahosi haqida qarang: Oltin savdosi halolmi?. Shuni ham unutmang: leverajli CFD va forex savdosida pulni tez yo'qotish mumkin.
Manbalar va kimdan so'rash
- Klassik fiqh manbalari: Hanafiy, Molikiy, Shofiiy va Hanbaliy mazhablari kitoblaridagi zakot boblari.
- AAOIFI shariat standartlari, xususan zakot bo'yicha standart.
- Milliy fatvo kengashlari va diniy idoralar. O'zbekistonda bu vazifani mahalliy musulmonlar diniy idorasi bajaradi. Joriy nisob va tavsiyalarni uning rasmiy e'lonlaridan tekshiring.
Asosiy tamoyillar haqida: Islomiy moliya tamoyillari va Islomiy moliya va treyding.
Ko'p beriladigan savollar
Zakot nisobi qancha gramm?
Klassik manbalarda oltin va kumush nisobi alohida belgilangan, zamonaviy olimlar ularni grammga o'girgan. Aniq qiymatni kalkulyator sozlamasidan va mahalliy diniy idora e'lonidan tekshiring.
Oltin nisobini olish kerakmi yoki kumush nisobini?
Faqat oltin bo'lsa, oltin nisobi qo'llanadi. Aralash boylikda Hanafiy olimlari ko'pincha kumush nisobini tavsiya qiladi. AAOIFI va ayrim zamonaviy olimlar pul uchun oltin nisobini ma'qul ko'radi.
Kundalik taqinchoqdan zakot beriladimi?
Hanafiy mazhabida beriladi. Boshqa mazhablarning mashhur qavlida me'yoridagi kundalik taqinchoqdan zakot yo'q. Jamg'arma uchun saqlangan buyumdan esa ko'pchilik olimlar zakot bor deydi.
Oltin qiymati qaysi narx bo'yicha olinadi?
Odatda zakot hisoblanadigan kundagi bozor narxi bo'yicha. Narxni kalkulyatorga o'zingiz kiritasiz.
Kumush zakoti oltin zakotidan farq qiladimi?
Hisoblash tartibi bir xil, faqat nisob alohida. Zakot ulushi ham ikkalasi uchun bir xil.
Zakotni oltin bilan berish shartmi?
Yo'q. Ko'pchilik olimlar oltinning o'zi bilan ham, uning pul qiymati bilan ham berishga ruxsat beradi.