Quantitative easing (QE) va QT: mexanizm va bozor reaksiyasi

QE nima

Quantitative easing (QE), o'zbekcha miqdoriy yumshatish, markaziy bankning keng ko'lamli aktiv xaridi. Ko'pincha davlat obligatsiyalari, ba'zan ipoteka bilan ta'minlangan qog'ozlar yoki korporativ obligatsiyalar sotib olinadi.

Odatiy pul siyosatida asosiy vosita qisqa muddatli foiz stavkasi. Stavka juda pastga tushib, uni yana kamaytirish imkoni qolmaganda, ba'zi markaziy banklar uzoq muddatli stavkalarga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qilish uchun QE dan foydalangan. Stavkalar haqida asosiy ma'lumot Foiz stavkalari sahifasida.

QE qanday ishlaydi

Markaziy bank obligatsiyani banklardan yoki boshqa ishtirokchilardan sotib oladi. Pulni yangi bank rezervlari ko'rinishida to'laydi. Rezervlar — tijorat banklarining markaziy bankdagi hisobvaraqlaridagi mablag'.

Natijada bir necha jarayon yuz beradi:

• Balans kengayadi. Aktivlar tomonida obligatsiyalar, majburiyatlar tomonida rezervlar ko'payadi.
• Daromadlilik pasayadi. Katta xaridor bozorga kirgani uchun obligatsiya narxi oshadi, daromadliligi (yield) tushadi. Bu haqida: Obligatsiya daromadliligi.
• Portfel qayta taqsimlanadi. Obligatsiyasini sotgan investorlar pulni aksiyalar, korporativ qarz yoki xorijiy aktivlarga yo'naltirishi mumkin.
• Bozorga ishora beriladi. QE bozorga stavkalar uzoq vaqt past qolishi haqida xabar beradi. Bu forward guidance bilan bog'liq.

QE pul massasini avtomatik ravishda oshirmaydi: rezervlar banklar ichida qoladi, kredit berish esa talab va banklar qaroriga bog'liq. Farqni Pul massasi sahifasida ko'ring.

QT nima

Quantitative tightening (QT) — miqdoriy qat'iylashtirish, ya'ni markaziy bank balansini qisqartirish. U odatda shunday amalga oshiriladi:

• muddati tugagan obligatsiyalardan tushgan pul yangi qog'ozlarga qayta investitsiya qilinmaydi (passiv yo'l);
• yoki obligatsiyalar bozorda faol sotiladi.

QT da xususiy sektor ko'proq obligatsiyani o'zi sotib olishi kerak. Bu uzoq muddatli daromadlilikni yuqoriga itarishi mumkin. Shu bilan birga bank tizimidagi rezervlar kamayadi.

Balansga ta'sir: qisqacha jadval

Bu jadval yo'nalishlarni ko'rsatadi, aniq natijani emas. Haqiqiy ta'sir hajmga, sur'atga va bozor nimani kutganiga bog'liq.

Valyutalar odatda qanday reaksiya qiladi

Valyuta kursiga mamlakatlar o'rtasidagi daromadlilik farqi kuchli ta'sir qiladi. Shuning uchun:

• QE e'lon qilinishi ko'pincha shu mamlakat valyutasiga bosim beradi: daromadlilik tushadi, kapital boshqa joyga ketishi mumkin.
• QT yoki xaridlarni qisqartirish (tapering) ko'pincha valyutani qo'llab-quvvatlaydi, chunki daromadlilik oshishi kutiladi.
• Kutilgan qaror bozorda oldindan narxga kiritilgan bo'lishi mumkin. Shunda e'londan keyin harakat kichik bo'ladi yoki hatto teskari tomonga ketadi. Muhimi — qaror kutilgandan farq qilganmi yo'qmi. Bu mavzu: Iqtisodiy syurprizlar.

Fed balansi butun dunyo likvidligiga ta'sir qiladi, shuning uchun DXY dollar indeksi va risk-on / risk-off kayfiyati bilan birga kuzatiladi. BoJ uzoq yillar katta aktiv xaridlarini olib borgan, bu haqida BoJ (Yaponiya) sahifasida.

Boshqa bozorlarga ta'sir

• Fond indekslari. Past daromadlilik aksiyalarni nisbatan jozibador qiladi; QT esa teskari bosim berishi mumkin. Qarang: Indekslar omillari.
• Oltin. Oltinga real foiz stavkalari va dollar ta'sir qiladi; QE ularga bilvosita ta'sir qiladi. Qarang: Oltin narxi omillari.
• Yield curve. QE asosan uzoq muddatli qismga ta'sir qilgani uchun egri chiziq shakli o'zgaradi. Qarang: Yield curve.
• Kripto. Likvidlik sharoiti kripto narxlari omillaridan biri sifatida muhokama qilinadi: Kripto narxi omillari.

Bu bog'liqliklar barqaror qonun emas. Inflyatsiya, fiskal siyosat yoki geosiyosat ularni bekor qilishi mumkin.

Qayerdan kuzatish va sanalar

QE yoki QT qarorlari markaziy bank yig'ilishlarida e'lon qilinadi. Sanalarni faqat rasmiy kalendarlardan oling:

• Fed: FOMC yig'ilishlari va bayonot matni; balans haqida Fed haftalik hisobot e'lon qiladi.
• ECB: ECB (Yevropa) — dastur nomlari va qayta investitsiya qoidalari bayonotlarda beriladi.
• BoE: BoE (Angliya) — aktiv xarid fondi bo'yicha qarorlar.
• Barcha muhim e'lonlar: Iqtisodiy kalendar.

Balans hajmi va xarid miqdorlari bo'yicha raqamlarni markaziy bankning o'z sahifasidan tekshiring. Ikkinchi qo'l manbalardagi raqamlar eskirgan bo'lishi mumkin.

O'zbekiston nuqtai nazaridan

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) uchun asosiy siyosat vositasi asosiy stavka: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Bu sahifa yirik markaziy banklarning QE/QT tajribasi haqida. CBU bunday dastur olib borgani haqida bu yerda hech narsa da'vo qilinmaydi.

Shunga qaramay, Fed va boshqa yirik banklarning balans siyosati global dollar likvidligi orqali rivojlanayotgan bozorlar valyutalariga ta'sir qilishi mumkin. So'm kursi bo'yicha rasmiy ma'lumot: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar). Batafsil: Markaziy bank kursi va O'zbekiston: kurslar va iqtisodiyot.

Risk haqida

QE yoki QT e'lonlari atrofida narx keskin o'zgarishi va spred kengayishi mumkin. Leverajli forex va CFD savdosida bunday harakat depozitni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Bu sahifa savdo g'oyasi yoki prognoz emas. Riskni cheklash usullari: Risklarni boshqarish.

Ko'p beriladigan savollar

QE nima, qisqacha?

Markaziy bank yangi rezervlar hisobiga obligatsiya va boshqa aktivlarni ko'p hajmda sotib olishi. Maqsad — uzoq muddatli stavkalarni pasaytirish va moliyaviy sharoitni yumshatish.

QT nima?

Markaziy bank balansini qisqartirish: muddati tugagan obligatsiyalarni qayta sotib olmaslik yoki ularni sotish.

Miqdoriy yumshatish pul chop etish bilan bir xilmi?

To'liq emas. QE bank rezervlarini yaratadi, lekin muomaladagi pul va kredit hajmi banklar va qarz oluvchilarning xatti-harakatiga bog'liq.

QE har doim valyutani tushiradimi?

Yo'q. Agar qaror bozorda oldindan kutilgan bo'lsa yoki boshqa omillar kuchliroq bo'lsa, valyuta boshqacha reaksiya qilishi mumkin.

QE va stavka pasaytirish farqi nima?

Stavka pasaytirish qisqa muddatli stavkaga ta'sir qiladi. QE esa asosan uzoq muddatli daromadlilikka aktiv xaridi orqali ta'sir qiladi.

QE/QT sanalarini qayerdan bilaman?

Markaziy banklarning rasmiy yig'ilish kalendarlaridan va Iqtisodiy kalendar orqali. Atamalar uchun: Treyding lug'ati.