Yield curve nima
Yield curve (o'zbekcha: daromadlilik egri chizig'i) bir xil emitent chiqargan, lekin muddati har xil bo'lgan obligatsiyalar daromadliligini bitta grafikda ko'rsatadi. Odatda davlat obligatsiyalari olinadi, ko'pincha AQSh g'aznachilik qog'ozlari.
- Daromadlilik (yield) — obligatsiyani joriy narxda sotib olib, so'ndirilguncha saqlagan investor oladigan yillik daromad. Narx tushsa, daromadlilik ko'tariladi, narx oshsa, daromadlilik pasayadi.
- Qisqa uchi — muddati qisqa qog'ozlar. Ular markaziy bankning siyosat stavkasiga va bu stavka bo'yicha kutishlarga yaqin harakat qiladi.
- Uzun uchi — muddati uzoq qog'ozlar. Ularga o'sish va inflyatsiya kutishlari hamda muddat mukofoti (term premium) ta'sir qiladi. Muddat mukofoti — pulni uzoq muddatga bog'lab qo'yish uchun investor so'raydigan qo'shimcha daromad.
Obligatsiya daromadliligi va valyuta o'rtasidagi bog'liqlik haqida batafsil: Obligatsiya daromadliligi.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Egri chiziq shakllari
| Shakl | Ko'rinishi | Odatdagi talqini |
|---|---|---|
| Normal (yuqoriga qiya) | Uzoq muddat daromadliligi qisqa muddatdagidan yuqori | Bozor o'sish va me'yoriy inflyatsiyani kutadi, muddat mukofoti musbat |
| Tekis (flat) | Muddatlar bo'yicha farq kichik | O'tish davri: stavkalar yuqori, o'sish kutishlari susaygan |
| Teskari (inverted) | Qisqa muddat daromadliligi uzoq muddatdagidan yuqori | Bozor kelajakda stavka pasayishini va iqtisodiyot sekinlashishini kutadi |
| Bukri (humped) | O'rta muddatlar ikkala uchidan yuqori | Kutishlar aralash, aniq yo'nalish yo'q |
Egri chiziqni ikki muddat orasidagi farq (spred) bilan ham kuzatishadi: uzun muddatli daromadlilikdan qisqa muddatlisini ayirishadi. Spred musbat bo'lsa egri chiziq normal, manfiy bo'lsa teskari hisoblanadi.
Inversiya nima va nega u retsessiya indikatori
Yield curve inversion, ya'ni inversiya — qisqa muddatli daromadlilik uzoq muddatlidan yuqori bo'lib qolgan holat. "Inversiya nima" degan savolga qisqa javob: bozor bugungi stavkalarni kelajakda saqlab bo'lmaydi deb hisoblaydi.
Mexanizm quyidagicha:
- Markaziy bank inflyatsiyaga qarshi stavkani ko'taradi. Qisqa uchi u bilan birga ko'tariladi.
- Investorlar yuqori stavka iqtisodiyotni sekinlashtiradi deb kutadi va keyinchalik stavka pasayishini narxga kiritadi.
- Ular uzoq muddatli qog'ozlarni sotib olib, hozirgi daromadlilikni qotirib qo'yishga harakat qiladi. Bu uzun uchidagi daromadlilikni pastga bosadi.
- Banklar odatda qisqa muddatga qarz olib, uzoq muddatga kredit beradi. Egri chiziq teskari bo'lsa, bu marja qisqaradi va kredit berish sekinlashishi mumkin.
Shuning uchun inversiya retsessiya indikatorlari qatorida kuzatiladi. Lekin cheklovlari bor:
- Vaqtni ko'rsatmaydi. Inversiya bilan retsessiya orasidagi muddat har safar har xil bo'lgan.
- Xato signallar bo'ladi. Inversiya har doim ham retsessiya bilan tugamagan.
- Muddat mukofoti buzilishi mumkin. Markaziy bankning obligatsiya xaridlari (QE va QT) uzun uchini sun'iy ravishda pastga yoki yuqoriga surishi mumkin.
- Chiqish ham muhim. Ko'p tahlilchilar egri chiziq inversiyadan qayta normal holatga o'tishini, ayniqsa qisqa uchi tez tushganda, alohida kuzatadi.
Steepening va flattening
Steepening — spred kengayadi, egri chiziq tikroq bo'ladi. Flattening — spred torayadi, egri chiziq tekislanadi. Qaysi uchi harakatlanayotganiga qarab to'rt holat ajratiladi:
| Holat | Nima bo'ladi | Odatdagi sabab |
|---|---|---|
| Bull steepening | Qisqa uchi uzun uchiga qaraganda tezroq tushadi | Bozor stavka pasayishini kutadi, ko'pincha sekinlashuv xavotiri |
| Bear steepening | Uzun uchi tezroq ko'tariladi | Inflyatsiya kutishlari, davlat qarzi ko'payishi, muddat mukofoti o'sishi |
| Bull flattening | Uzun uchi tezroq tushadi | O'sish kutishlari pasayadi, himoya aktivlariga talab |
| Bear flattening | Qisqa uchi tezroq ko'tariladi | Markaziy bank stavkani ko'taradi yoki ko'tarishini bildiradi |
"Bull" bu yerda obligatsiya narxi oshayotganini (daromadlilik tushayotganini), "bear" esa narx tushayotganini bildiradi. Atamalar bo'yicha qo'shimcha: Treyding lug'ati.
Bozorlar odatda qanday javob beradi
Quyidagilar tarixda tez-tez kuzatilgan bog'liqliklar, qoida emas va prognoz emas:
- Valyuta. Qisqa muddatli daromadlilik farqi valyuta juftliklariga ta'sir qiladi. AQSh qisqa uchi boshqa mamlakatlarga nisbatan ko'tarilsa, dollar ko'pincha mustahkamlanadi. Batafsil: Foiz stavkalari, DXY dollar indeksi.
- Fond indekslari. Bear steepening va real stavkalar o'sishi o'sish aksiyalariga bosim berishi mumkin. Bull steepening sekinlashuv xavotiri bilan birga kelsa, bozorda risk-off kayfiyati kuchayishi mumkin.
- Oltin. Real foiz stavkalari pasaysa, oltin ko'pincha qo'llab-quvvatlanadi. Bu haqda: Oltin narxi omillari.
- Himoya aktivlari. Inversiya chuqurlashganda safe-haven aktivlarga talab ortishi kuzatilgan.
Bitta ma'lumot chiqqanda egri chiziq bir necha daqiqada keskin o'zgarishi mumkin. Leverajli CFD va forex savdosida bunday harakatlar pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Pozitsiya hajmi va stop-loss haqida: Risklarni boshqarish.
Qaysi voqealar egri chiziqni siljitadi
Sanalarni faqat rasmiy kalendarlardan oling. Bu sahifada sanalar yo'q, chunki ular har yili e'lon qilinadi va o'zgarishi mumkin.
- FOMC yig'ilishlari va Fed dot plot asosan qisqa uchiga ta'sir qiladi. Jadval Fed rasmiy saytida e'lon qilinadi.
- CPI indeksi va NFP hisoboti stavka kutishlarini o'zgartiradi.
- AQSh G'aznachiligi qog'ozlar auksionlari va qarz chiqarish rejalari uzun uchiga ta'sir qiladi.
Barcha voqealarni bitta joyda kuzatish uchun: Iqtisodiy kalendar. Daromadlilik raqamlarini esa emitentning rasmiy ma'lumotlaridan, masalan G'aznachilik e'lon qiladigan kunlik daromadlilik jadvallaridan oling. Ikkinchi darajali saytlardagi raqamlar kechikishi yoki yaxlitlangan bo'lishi mumkin.
O'zbekiston konteksti
O'zbekistonda pul-kredit siyosatini O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) yuritadi. Stavka bo'yicha qarorlar tartibi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
Mahalliy davlat qog'ozlari bo'yicha egri chiziq AQSh bozoriga qaraganda kamroq likvid. Shu sababli global tahlilda ko'proq AQSh egri chizig'i kuzatiladi. Mamlakatdagi kurslar va iqtisodiy ko'rsatkichlar haqida: O'zbekiston: kurslar va iqtisodiyot. Markaziy banklar haqida umumiy sahifa: Markaziy banklar va valyuta.
Ko'p beriladigan savollar
Yield curve va daromadlilik egri chizig'i bir narsami?
Ha. Ikkalasi bir xil emitent obligatsiyalari daromadliligining muddat bo'yicha grafigini bildiradi.
Inversiya nima, qisqacha?
Qisqa muddatli daromadlilik uzoq muddatlidan yuqori bo'lgan holat. Bozor kelajakda stavka pasayishini kutayotganini ko'rsatadi.
Inversiya albatta retsessiyaga olib keladimi?
Yo'q. U ko'p hollarda sekinlashuvdan oldin kelgan, lekin xato signallar ham bo'lgan va vaqt oralig'ini aniq ko'rsatmaydi.
Steepening har doim yaxshi belgimi?
Yo'q. Bull steepening sekinlashuv xavotiridan, bear steepening esa inflyatsiya yoki qarz xavotiridan kelib chiqishi mumkin. Qaysi uchi harakatlanayotganini qarang.
Daromadlilik raqamlarini qayerdan olish kerak?
Emitentning rasmiy manbalaridan, AQSh uchun G'aznachilik ma'lumotlaridan. Voqealar sanalarini rasmiy kalendarlardan tekshiring.
Egri chiziq asosida savdo qilish mumkinmi?
Bu sahifa savdo g'oyasi bermaydi. Egri chiziq fon ma'lumoti sifatida foydali, lekin leverajli savdoda zarar tez yuzaga kelishi mumkin. Boshlash uchun: Fundamental tahlil asoslari.