Pul massasi nima
Pul massasi (inglizcha money supply) iqtisodiyotdagi to'lov va jamg'arma uchun ishlatiladigan pul miqdori. Markaziy banklar uni pul agregatlari orqali o'lchaydi. Agregatlar pulning qanchalik tez ishlatilishiga, ya'ni likvidligiga qarab tuziladi.
Har bir mamlakatda agregatlarning aniq tarkibi biroz farq qiladi. Ta'rifni har doim o'sha mamlakat markaziy bankining metodologiyasidan tekshiring.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Tor va keng agregat: farqi nimada
Agregatlar odatda «M» harfi va tartib raqami bilan belgilanadi. Eng tor agregat «M1», undan kengrog'i «M2» deb ataladi. Ba'zi markaziy banklar yana kengroq agregatlarni ham e'lon qiladi.
| Agregat | Odatda nimani o'z ichiga oladi | Xususiyati |
|---|---|---|
| «M1» (tor) | Muomaladagi naqd pul va talab qilib olinadigan (joriy) hisobvaraqlar | Darhol to'lov uchun ishlatiladi, eng likvid qism |
| «M2» (keng) | Tor agregat va unga qo'shimcha muddatli hamda jamg'arma omonatlari | Kengroq o'lchov, jamg'arilgan pulni ham hisobga oladi |
«M2 nima» degan savolga qisqa javob shunday: bu naqd pul, joriy hisobvaraqlar va yaqin muddatda naqdga aylantirish mumkin bo'lgan omonatlar yig'indisi. Ayrim mamlakatlarda keng agregatga xorijiy valyutadagi omonatlar ham kiritiladi. Shuning uchun turli mamlakatlar ko'rsatkichlarini to'g'ridan-to'g'ri solishtirish xato xulosaga olib kelishi mumkin.
Pul massasi qanday o'zgaradi
Pul massasiga asosan uch omil ta'sir qiladi:
- Bank krediti. Bank qarz berganda qarz oluvchining hisobvarag'ida yangi omonat paydo bo'ladi, shu bilan pul massasi oshadi.
- Markaziy bank siyosati. Foiz stavkasi kreditning narxini belgilaydi. Aktivlarni sotib olish dasturlari ham pul massasiga ta'sir qiladi, bu haqda QE va QT sahifasida yozilgan.
- Davlat byudjeti va tashqi oqimlar. Byudjet xarajatlari, eksport tushumlari va valyuta operatsiyalari ham hisobvaraqlardagi pul miqdorini o'zgartiradi.
Inflyatsiya bilan bog'liqligi: nega bahsli
Klassik miqdoriy nazariya pul massasi, pulning aylanish tezligi, narxlar va real ishlab chiqarishni bitta tenglama bilan bog'laydi. Agar aylanish tezligi barqaror bo'lsa, pul massasining ishlab chiqarishdan tez o'sishi vaqt o'tib narxlarni oshiradi. Monetaristlar shu fikrni yoqlaydi.
Qarshi dalillar ham bor:
- Pulning aylanish tezligi barqaror emas. Odamlar pulni jamg'arsa, pul massasi o'ssa ham narxlar oshmasligi mumkin.
- Moliyaviy innovatsiyalar agregatlar chegarasini xiralashtiradi.
- Ko'pchilik yirik markaziy banklar pul massasini maqsadli ko'rsatkich sifatida emas, inflyatsiya va foiz stavkasini asosiy vosita sifatida ishlatadi.
Natijada pul massasi odatda inflyatsiya xavfining belgilaridan biri sifatida kuzatiladi, lekin uni aniq prognoz vositasi deb hisoblash mumkin emas. Batafsil: Inflyatsiya va Foiz stavkalari.
Bozorlar odatda qanday munosabat bildiradi
Rivojlangan mamlakatlarda pul massasi hisobotlari odatda CPI yoki NFP kabi kuchli harakat keltirib chiqarmaydi. Bozor ko'proq foiz stavkasi qarorlariga va inflyatsiya ma'lumotlariga qaraydi.
Istisnolar bor:
- Xitoy. Pul massasi va kredit ma'lumotlari iqtisodiy faollik belgisi sifatida diqqat bilan kuzatiladi. Bu haqda PBoC sahifasida yozilgan.
- Yevrohudud. ECB pul massasi va kredit tahlilini siyosat bahosining bir qismi deb biladi.
- Keskin o'zgarishlar. Pul massasi juda tez o'sganda yoki qisqarganda bozor uni inflyatsiya yoki retsessiya xavfi bilan bog'lashi mumkin.
E'lon sanalarini faqat rasmiy kalendarlardan oling: Fed, ECB va boshqa markaziy banklarning nashr jadvallaridan. Qanday o'qishni Iqtisodiy kalendar sahifasida tushuntirganmiz. Raqamlarni ham faqat rasmiy manbadan oling, ikkinchi qo'l manbalardan emas.
O'zbekistonda pul massasi
O'zbekistonda pul agregatlarini va pul-kredit siyosatini O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) e'lon qiladi. Asosiy stavka bo'yicha: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Qaror sanalari va pul massasi statistikasini cbu.uz saytidagi tegishli bo'limlardan tekshiring. Umumiy ko'rinish uchun O'zbekiston: kurslar va iqtisodiyot sahifasiga qarang.
Treyder uchun eslatma
Pul massasi ma'lumotlari savdo qilish uchun ko'rsatma emas. Ular kontekstni tushunishga yordam beradi, xolos. Leverajli forex va CFD savdosida narx makro ma'lumotlardan keyin tez o'zgarishi mumkin, mablag'ni tez yo'qotish xavfi real. Risklarni boshqarish va Fundamental tahlil bo'limlarini ham o'qing.
Ko'p beriladigan savollar
«M1» va «M2» ning asosiy farqi nima?
Tor agregat faqat darhol ishlatiladigan pulni o'z ichiga oladi. Keng agregat bunga muddatli va jamg'arma omonatlarini qo'shadi.
Pul massasi o'sishi albatta inflyatsiyaga olib keladimi?
Shart emas. Natija pulning aylanish tezligiga, ishlab chiqarishga va kutilmalarga bog'liq. Shuning uchun bu bog'liqlik bahsli hisoblanadi.
Money supply ma'lumotlari valyuta kursini harakatlantiradimi?
Odatda inflyatsiya va stavka qarorlariga nisbatan kamroq ta'sir qiladi. Istisno holatlar yuqorida sanab o'tilgan.
Rasmiy raqamlarni qayerdan olish kerak?
Tegishli mamlakat markaziy bankining saytidan. O'zbekiston uchun bu O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz).
