Limit up va limit down nima

Qisqa ta'rif

Limit up – birja belgilagan kunlik narx chegarasining yuqori nuqtasi. Limit down – uning pastki nuqtasi. Narx shu chegaraga yetganda undan tashqaridagi narxda bitim tuzilmaydi.

Bu mexanizm asosan fyuchers kontraktlarida va ayrim aksiya bozorlarida qo'llanadi. Maqsadi – keskin harakat paytida bozorga to'xtab olish imkonini berish.

Formal ta'rif va ishlash tartibi

Fyuchers birjalarida chegara odatda oldingi savdo kunining hisob-kitob narxidan (settlement price) hisoblanadi. Birja har bir kontrakt uchun ruxsat etilgan masofani belgilaydi. Bu masofa qat'iy miqdor yoki foiz ko'rinishida bo'ladi.

Asosiy holatlar:

Limit move – narx kun davomida chegaraga yetdi.
Locked limit – narx chegarada qotib qoldi: bir tomonda buyurtmalar ko'p, qarshi tomonda deyarli yo'q, shuning uchun savdo amalda to'xtaydi.
Expanded limits – ayrim birjalarda chegara bir necha kun ketma-ket urilsa, keyingi kunlarda u kengaytiriladi.
Limit up–limit down (LULD) – AQSh aksiya bozorida alohida aksiyalar uchun dinamik narx koridori. Narx koridordan chiqsa, aksiya bo'yicha savdo qisqa muddatga to'xtatiladi (trading pause).

Muhim farq: limit up/down narxni chegaralaydi, savdoni esa doim to'liq to'xtatmaydi. Butun bozor bo'yicha savdoni to'xtatish circuit breaker deb ataladi.

Faraziy misol

Faraz qilaylik, bug'doy fyuchersi uchun birja kunlik chegara belgilagan. Narx oldingi kunning hisob-kitob narxidan shu masofadan ortiq ko'tarila olmaydi va tusha olmaydi.

Ertalab hosil haqida kutilmagan salbiy xabar chiqadi.
Sotuvchilar ko'payadi, narx pastki chegaragacha tushadi. Bu limit down.
Chegaradan pastroq sotish buyurtmalari bajarilmaydi. Ular navbatda turadi, xaridor esa kam.
Narx kun oxirigacha chegarada qolsa, bu locked limit. Pozitsiyani yopmoqchi bo'lgan treyder buni qila olmasligi mumkin.
Ertasi kuni chegara yangi hisob-kitob narxidan qayta hisoblanadi.

Chegaragacha bo'lgan masofani punkt va pul qiymatida baholash uchun kalkulyatorlar bo'limidan foydalanish mumkin.

Atama qayerda uchraydi

Birja hujjatlari – kontrakt spetsifikatsiyasida «daily price limit» yoki «price limits» bandi bo'ladi.
Yangiliklar – «soya limit down bilan yopildi» kabi sarlavhalar. Bu narx kun davomida chegarada turganini bildiradi.
Platformalar – kotirovka o'zgarmay qoladi, buyurtmalar to'ldirilmaydi yoki qisman to'ldiriladi, birja terminalida holat «halted» yoki «limit» deb ko'rsatilishi mumkin.
CFD – bazaviy fyuchers yoki aksiya chegarada qotsa, unga bog'langan CFD kotirovkalari ham to'xtashi yoki g'ayrioddiy ko'rinishi mumkin. Aniq tartib broker shartlariga bog'liq.

Chekka holatlar va risk

Chegara narxning keyingi harakatini yo'q qilmaydi, faqat uni kechiktiradi. Keyingi ochilishda narx gep bilan sakrashi mumkin.
Stop buyurtma locked limit paytida ishlamasligi mumkin, chunki qarshi tomon yo'q.
Ayrim kontraktlarda yetkazib berish oyida chegara qo'llanmaydi yoki boshqacha bo'ladi.
Ochilish va yopilish auksionlarida alohida qoidalar amal qilishi mumkin.

Leverajli CFD va forex savdosida bunday holatlar pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Batafsil ma'lumot risklarni boshqarish sahifasida.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Limit up nima?

Kunlik narx chegarasining yuqori nuqtasi. Narx undan yuqori ko'tarila olmaydi.

Limit down nima?

Kunlik narx chegarasining pastki nuqtasi. Undan pastda bitim tuzilmaydi.

Limit down va savdoni to'xtatish bir xilmi?

Yo'q. Limit down narxni chegaralaydi, savdoni to'xtatish esa vaqtincha barcha bitimlarni to'xtatadi. Biroq locked limit holatida savdo amalda to'xtagandek bo'ladi.

Chegarani kim belgilaydi?

Har bir birja o'zi belgilaydi. Qiymat kontrakt spetsifikatsiyasida ko'rsatiladi va vaqti-vaqti bilan yangilanadi.

Forex bozorida limit up/down bormi?

Spot forex birjadan tashqari bozor, unda bunday umumiy chegara yo'q. Valyuta fyucherslarida esa birja qoidalariga qarab chegara bo'lishi mumkin.