M&A nima: birlashish va qo'shib olish

M&A nima

Mergers and acquisitions (M&A), ya'ni birlashish va qo'shib olish, ikki yoki undan ortiq kompaniya bitta biznesga aylanishi yoki bir kompaniya boshqasi ustidan nazoratni sotib olishidir. Bunday bitimlar odatda ikkala kompaniya aksiyalarining narxiga sezilarli ta'sir qiladi.

Rasmiy ta'rif va turlari

Birlashish (merger). Ikki kompaniya bitta yuridik shaxsga qo'shiladi. Yo yangi kompaniya tuziladi, yo biri ikkinchisini o'ziga singdiradi.
Qo'shib olish (acquisition). Xaridor maqsadli kompaniyaning nazorat paketini sotib oladi. Maqsadli kompaniya alohida shaxs sifatida qolishi ham, yo'qolishi ham mumkin.
Yo'nalish bo'yicha: gorizontal (bir sohadagi raqobatchilar), vertikal (yetkazib beruvchi va xaridor), konglomerat (bog'liq bo'lmagan sohalar).
Kelishuv bo'yicha: do'stona (boshqaruv kengashi rozi) va dushmanona (xaridor aksiyadorlarga to'g'ridan-to'g'ri taklif bilan chiqadi, ya'ni tender offer).
To'lov bo'yicha: naqd pul, xaridor aksiyalari yoki ularning aralashmasi. Aksiya bilan to'langanda almashinuv nisbati belgilanadi.

Misol (shartli)

Bu misol to'qima, raqamlar ataylab keltirilmagan.

"A" kompaniyasi "B" kompaniyasining barcha aksiyalarini naqd pulga sotib olishni e'lon qiladi. Taklif narxi "B" aksiyasining oxirgi bozor narxidan yuqori. Bu farq premiya deyiladi.

E'londan keyin odatda quyidagilar kuzatiladi:

"B" aksiyasi taklif narxi tomon sakraydi, lekin unga to'liq yetmaydi. Qolgan farq bitim bekor bo'lish xavfini va kutish vaqtini aks ettiradi.
"A" aksiyasi ko'pincha pasayadi, chunki bozor premiyani ortiqcha to'lov deb baholashi mumkin.
Bitim yakunlansa, "B" aksiyasi birjadan chiqariladi (delisting).

Bir xil vaziyatda "B" kompaniyasining natijasi pozitsiya hajmi va narx farqiga bog'liq bo'ladi. Pozitsiya hajmini hisoblash uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Chekka holatlar

Bitimning bekor bo'lishi. Antimonopol organ ruxsat bermasa yoki moliyalashtirish topilmasa, maqsadli aksiya e'londan oldingi darajaga qaytishi mumkin.
Raqobatchi taklif. Boshqa xaridor yuqoriroq narx taklif qilsa, narx yana o'zgaradi.
Teskari birlashish (reverse merger). Xususiy kompaniya birjadagi kompaniyani qo'shib olib, IPOsiz birjaga chiqadi.
Spin-off. Bu M&A ning teskarisi: kompaniya bir bo'linmasini alohida kompaniyaga ajratadi.

Atama qayerda uchraydi

Yangiliklarda: "takeover bid", "tender offer", "deal approved/blocked", "merger talks" iboralari.
Kompaniya hisobotlarida: kompaniya hisobotlarida goodwill (sotib olingan kompaniya uchun balans qiymatidan ortiq to'langan summa) va bitim xarajatlari ko'rsatiladi.
Savdo platformalarida: aksiya CFD sida bitim yakunlanganda pozitsiya yopilishi yoki tuzatilishi mumkin. Brokeringiz bunday korporativ hodisalarda qanday ish yuritishini uning rasmiy shartlaridan tekshiring.

M&A e'lonlari narxda keskin uzilish (gap) hosil qiladi. Leverajli CFD savdosida bunday uzilish stop-orderdan pastroq narxda bajarilishga va tez zararga olib kelishi mumkin. Batafsil: risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

Delisting
Arbitraj: M&A arbitraji taklif narxi va bozor narxi orasidagi farqqa asoslanadi
Buy the rumour, sell the fact
Free float
Hedge fond
Fundamental tahlil
Fond indekslari: qo'shib olingan kompaniya indeksdan chiqariladi
Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

M&A nima degani?

Kompaniyalarning birlashishi yoki bir kompaniyaning boshqasini sotib olishi.

Qo'shib olish nima va birlashishdan farqi bormi?

Qo'shib olishda bir tomon nazoratni sotib oladi. Birlashishda tomonlar bitta kompaniyaga qo'shiladi. Amalda bu ikki atama ko'pincha bir-birining o'rnida ishlatiladi.

Nega maqsadli aksiya taklif narxiga yetmaydi?

Bitim bekor bo'lishi mumkin, pul esa yakunlanguncha band bo'lib turadi. Qolgan farq shu xavf va vaqt uchun bozor talab qiladigan haqdir.

M&A e'loni narx qayerga borishini bildiradimi?

Yo'q. Bitim sharti, regulyator qarori va raqobatchi takliflar narxni har qanday tomonga o'zgartirishi mumkin.

Birlashish va qo'shib olish (M&A)