P/E nima: EPS va ROE koeffitsientlari

Aksiyani baholash nima uchun kerak

Aksiyani baholash bozor narxini kompaniya ko'rsatkichlari bilan solishtirishdir: foyda, kapital, daromad. Koeffitsient (multiplikator) bu solishtirishni bitta nisbatga keltiradi. U kompaniyani o'tmishiga, raqobatchilariga yoki sektor o'rtachasiga nisbatan ko'rish imkonini beradi.

Koeffitsient javob emas, u savol beradi: "Nega bu kompaniya qimmatroq yoki arzonroq baholanmoqda?" Javob moliyaviy hisobotlarda va biznesning o'zida bo'ladi. Aksiya nima ekanini avval Aksiyalar nima sahifasida o'qib chiqing.

EPS nima

EPS (earnings per share) — har bir oddiy aksiyaga to'g'ri keladigan sof foyda.

Formula: EPS = (Sof foyda − imtiyozli aksiyalar bo'yicha dividendlar) ÷ Muomaladagi oddiy aksiyalarning o'rtacha soni

Hisobotlarda odatda EPS ning ikki turi bo'ladi:

Asosiy EPS (basic) — faqat hozir muomalada bo'lgan aksiyalar asosida.
Suyultirilgan EPS (diluted) — opsionlar, konvertatsiya qilinadigan obligatsiyalar va boshqa vositalar aksiyaga aylansa, qancha bo'lishini hisobga oladi. Tahlilda ko'pincha shu ishlatiladi.

EPS nimani ko'rsatmaydi:

Bir martalik daromad yoki zarar (aktiv sotish, qayta baholash) EPS ni sun'iy oshirishi yoki tushirishi mumkin. "Tuzatilgan" (adjusted) EPS ni hisobot izohlari bilan solishtiring.
Aksiyalarni qaytarib sotib olish (buyback) aksiyalar sonini kamaytiradi va foyda o'smasa ham EPS ni oshiradi.
EPS pul oqimi emas. Hisobdagi foyda bor, lekin naqd pul kirmayotgan bo'lishi mumkin.
Split yoki huquq emissiyasi aksiyalar sonini o'zgartiradi, shuning uchun eski EPS qiymatlari qayta hisoblanganini tekshiring.

P/E nima

P/E (price to earnings) — aksiya narxining EPS ga nisbati. U investor kompaniya foydasining har bir birligi uchun qancha to'layotganini ko'rsatadi.

Formula: P/E = Aksiya narxi ÷ EPS (yoki Bozor kapitallashuvi ÷ Sof foyda)

Turlari:

Trailing P/E — oxirgi hisobot davridagi haqiqiy foyda asosida.
Forward P/E — tahlilchilarning kelgusi davr uchun foyda prognozi asosida. Prognoz xato bo'lishi mumkin.

Teskari ko'rsatkich — foyda daromadliligi (earnings yield) = EPS ÷ Narx. Uni obligatsiya yoki depozit daromadliligi bilan solishtirish qulay. Foiz stavkalari o'zgarganda bozordagi P/E darajalari ham o'zgarishga moyil: stavkalar yuqori bo'lsa, kelajakdagi foyda hozirgi qiymatda arzonroq hisoblanadi. O'zbekistondagi joriy stavkani faqat rasmiy manbadan, sanasi bilan oling: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.

P/E nimani ko'rsatmaydi:

Zarar ko'rgan kompaniyada P/E ma'nosiz (manfiy yoki hisoblanmaydi).
Past P/E har doim "arzon" degani emas: bozor foyda pasayishini kutayotgan bo'lishi mumkin.
Yuqori P/E tez o'sish kutilayotganini bildirishi mumkin, lekin o'sish bo'lmasa narx tushishi mumkin.
Qarz hisobga olinmaydi. Qarzi katta va qarzi yo'q kompaniyalarning P/E si bir xil bo'lsa ham xavfi har xil. Shu uchun ba'zan EV/EBITDA ham qaraladi.
Davriy (siklik) sektorlarda foyda cho'qqisida P/E past ko'rinadi, aynan o'shanda xavf yuqori bo'lishi mumkin.

O'sishni hisobga olish uchun PEG = P/E ÷ kutilayotgan foyda o'sish sur'ati ishlatiladi. U ham prognozga bog'liq.

P/B nima

P/B (price to book) — aksiya narxining har bir aksiyaga to'g'ri keladigan balans qiymatiga (xususiy kapitalga) nisbati.

Formula: P/B = Aksiya narxi ÷ (Xususiy kapital ÷ Aksiyalar soni)

Balans qiymati — aktivlar minus majburiyatlar. P/B bozor kompaniyani buxgalteriya qiymatidan qancha yuqori yoki past baholayotganini ko'rsatadi.

P/B nimani ko'rsatmaydi:

Nomoddiy aktivlar (brend, dasturiy ta'minot, patentlar, mijozlar bazasi) balansda ko'pincha to'liq aks etmaydi. IT va xizmat kompaniyalarida P/B yuqori bo'lishi tabiiy.
Aktivlar eski narxda turgan bo'lishi mumkin — haqiqiy qiymatdan yuqori yoki past.
Buyback va dividendlar xususiy kapitalni kamaytiradi, P/B ni oshiradi.
Manfiy kapitalli kompaniyada P/B ma'nosiz.

P/B banklar, sug'urta va aktivga boy kompaniyalar uchun foydaliroq, chunki ularning balansi asosan moliyaviy aktivlardan iborat.

ROE nima

ROE (return on equity) — kompaniya aksiyadorlar kapitalidan qanchalik samarali foyda olayotganini ko'rsatadi.

Formula: ROE = Sof foyda ÷ O'rtacha xususiy kapital

O'rtacha kapital davr boshi va oxiridagi kapitalning o'rtachasi sifatida olinadi.

DuPont tahlili

ROE ni qismlarga ajratish uning manbasini ko'rsatadi:

ROE = Sof marja (Sof foyda ÷ Tushum) × Aktivlar aylanmasi (Tushum ÷ Aktivlar) × Moliyaviy richag (Aktivlar ÷ Xususiy kapital)

Agar ROE asosan richag hisobiga yuqori bo'lsa, ya'ni qarz ko'p bo'lsa, foyda pasayganda xavf ham kattalashadi.

ROE nimani ko'rsatmaydi:

Qarz ROE ni oshiradi, lekin barqarorlikni kamaytiradi.
Kapital kichik yoki manfiy bo'lsa (masalan, katta buyback'dan keyin), ROE juda yuqori yoki ma'nosiz chiqadi.
Bir martalik foyda ROE ni bir davrga ko'tarishi mumkin. Bir necha davr dinamikasini qarang.

Bog'liq ko'rsatkichlar: ROA (Sof foyda ÷ Aktivlar) va ROIC (qarz va kapitalni birga hisobga oladi).

Koeffitsientlar qanday bog'langan

P/B = P/E × ROE. Bu shuni bildiradi: ROE yuqori kompaniya odatda yuqori P/B bilan baholanadi. Past P/B va past ROE birga bo'lsa, bu "arzonlik" emas, past samaradorlik bo'lishi mumkin.

Sektorlar bo'yicha farqlar

Sektor	Ko'proq qaraladigan ko'rsatkichlar	E'tibor beriladigan jihat
Banklar, sug'urta	P/B, ROE	Kapital yetarliligi, kredit sifati; EV/EBITDA mos emas
Texnologiya	P/E, forward P/E, PEG, tushum o'sishi	Nomoddiy aktivlar tufayli P/B yuqori
Kommunal xizmatlar	P/E, dividend daromadliligi	Qarz yuqori, foiz stavkalariga sezgir
Neft, gaz, metallar	EV/EBITDA, sikl bo'yicha o'rtacha P/E	Foyda xomashyo narxiga bog'liq; energiya va metallar bozorini kuzating
Ko'chmas mulk, REIT	P/B, FFO asosidagi nisbatlar	Amortizatsiya foydani pasaytiradi; REIT sahifasiga qarang
Chakana savdo	P/E, marjalar, aylanma	Zaxiralar va mavsumiylik

Qoida: koeffitsientlarni faqat bir sektor ichida va bir xil hisob standartlari bo'yicha solishtiring.

Amaliy tartib

Raqamlarni rasmiy hisobotdan yoki ishonchli manbadan oling va sanasini yozib qo'ying.
Trailing va forward ko'rsatkichlarni aralashtirmang.
Bir necha davr dinamikasini va raqobatchilarni ko'ring.
Pul oqimi, qarz va dividend siyosati bilan birga baholang.
Makro omillarni fundamental tahlil doirasida qo'shing.

Koeffitsient narx qayerga borishini aytmaydi. Aksiya narxi uzoq vaqt "arzon" yoki "qimmat" bo'lib qolishi mumkin. Aksiya yoki indeks CFD lari richag bilan savdo qilinsa, zarar tez va kapitaldan katta ko'rinishda yuzaga kelishi mumkin. Shu sababli diversifikatsiya va risklarni boshqarish haqida ham o'qing.

O'zbekistonda qimmatli qog'ozlar bozoridagi vositachilar bo'yicha: qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Regulyator: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Batafsil ma'lumot Tartibga solish va xavfsizlik sahifasida.

Ko'p beriladigan savollar

P/E nima va uni qanday o'qish kerak?

P/E — aksiya narxining har bir aksiyaga to'g'ri keladigan foydaga nisbati. Uni faqat o'sha sektordagi kompaniyalar va kompaniyaning o'z tarixi bilan solishtirib o'qing.

EPS nima va u nega o'zgarishi mumkin?

EPS — har bir aksiyaga to'g'ri keladigan sof foyda. U foyda o'zgarganda, shuningdek aksiyalar soni o'zgarganda (buyback, emissiya, split) o'zgaradi.

ROE nima va yuqori ROE har doim yaxshimi?

ROE — sof foydaning xususiy kapitalga nisbati. U qarz hisobiga yuqori bo'lishi mumkin, shuning uchun DuPont tahlili bilan manbasini tekshiring.

P/B qaysi kompaniyalar uchun foydali?

Balansi asosan moliyaviy yoki moddiy aktivlardan iborat kompaniyalar uchun: banklar, sug'urta, ba'zi sanoat kompaniyalari.

Past P/E aksiya arzon ekanini bildiradimi?

Yo'q. Bozor foyda pasayishini kutayotgan bo'lishi yoki foyda bir martalik omil hisobiga oshgan bo'lishi mumkin.

Aksiyadan olingan daromad qanday soliqqa tortiladi?

Soliq kodeksiga ko'ra: Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi. Stavka bo'yicha: Soliq kodeksi 381-modda: agar 2-qismda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, rezident jismoniy shaxslarning daromadi iqtibosda keltirilgan stavkada soliqqa tortiladi (dividendlar va foizlar uchun alohida stavka). O'z holatingizni soliq organi yoki maslahatchi bilan aniqlang.

Atamalarni qayerdan qisqacha ko'rish mumkin?

Treyding lug'ati va Omonat va aksiyalar bo'limida.

Aksiyani baholash koeffitsientlari: P/E, P/B, EPS, ROE