Omonatlar kafolati: bank bankrot bo'lsa pulingiz nima bo'ladi

Omonatlar kafolati nima

Omonatlar kafolati (depozit sug'urtasi) davlat tomonidan tuzilgan tizim. Bank litsenziyasidan mahrum bo'lsa yoki bankrot bo'lsa, u omonatchiga pulini belgilangan chegaragacha qaytarib beradi.

Tizim odatda shunday ishlaydi:

• Banklar maxsus fondga muntazam badal to'laydi.
• Bank yopilsa, kompensatsiyani shu fond to'laydi.
• Omonatchi sudga borishi yoki bank aktivlari sotilishini kutishi shart emas.

Omonatni himoya qilishning maqsadi kichik omonatchilarni bank muammolaridan saqlash va banklarga ishonchni ushlab turish. Depozitning o'zi qanday ishlashi haqida Depozit foizi sahifasida o'qing.

Kafolat nimani qoplaydi

Ko'p mamlakatlarda kafolat quyidagilarga tegishli:

• jismoniy shaxsning muddatli omonatlari;
• talab qilib olinadigan (muddatsiz) omonatlar;
• joriy hisobvaraqlar va bank kartasidagi qoldiq;
• omonat bo'yicha hisoblangan, lekin hali to'lanmagan foizlar (agar qoidalarda shunday yozilgan bo'lsa).

Kafolat faqat shu tizim a'zosi bo'lgan, ya'ni mamlakatda litsenziyaga ega banklardagi omonatlarga amal qiladi. Qaysi turlar aniq qamrab olinishi har bir mamlakat qonunida alohida belgilanadi.

Limit qanday ishlaydi

Ko'p tizimlarda kompensatsiya chegarasi bor. Uning mexanikasi odatda quyidagicha:

• Limit omonatchiga va bankka qarab hisoblanadi. Bitta bankdagi barcha omonatlaringiz qo'shib hisoblanadi.
• Bank ichidagi bo'linish yordam bermaydi. Bitta bankda bir nechta omonat ochish limitni oshirmaydi.
• Turli banklar alohida hisoblanadi. Har bir bank bo'yicha limit o'zicha amal qiladi.
• Limitdan ortiq qism kafolatlanmaydi. Uni bank tugatilishi jarayonida kreditor sifatida talab qilish mumkin, lekin qaytishi kafolatlanmagan.
• Xorijiy valyutadagi omonat qoidalarga qarab o'sha valyutada yoki milliy valyutada, belgilangan kurs bo'yicha qaytariladi.

Kompensatsiya qanday kurs bo'yicha hisoblanishini aniqlash uchun rasmiy kursni bilish kerak. Kurslar Markaziy bank kursi sahifasida bor. Manba: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar). Kursni har doim aniq sana bilan tekshiring.

Nima qoplanmaydi: investitsiyalar

Kafolat bank omonati uchun mo'ljallangan. Bozor xavfi bor mablag'lar unga kirmaydi.

Investitsiyalar boshqa qonunlar bilan tartibga solinadi. «Qimmatli qog'ozlar bozori to'g'risida»gi Qonun 55-modda: qimmatli qog'ozlar bozorining vakolatli regulyatori Prezident tomonidan belgilanadi; u professional faoliyatni litsenziyalaydi. Shuningdek, qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Bugungi kunda bu soha nazoratchisi: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Litsenziyali ishtirokchilarni tekshirish uchun manba: NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri.

Rezidentlar xorijda ham hisob ochishi mumkin: «Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi qonun (ZRU-573) 12-moddasi: rezident jismoniy shaxslar O‘zbekiston banklarida va chet eldagi banklarda xorijiy valyutada hisobvaraq va omonatlar ochishga haqli. Bunday hisobga o'sha mamlakatning kafolat tizimi amal qiladi, mahalliy tizim emas.

Leverejli forex va CFD savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Bunday yo'qotishni hech qanday omonat kafolati qoplamaydi. Bu haqda Risklarni boshqarish sahifasida yozilgan.

O'zbekistonda: mahalliy tizim

O'zbekistonda fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash bo'yicha alohida qonun va fond mavjud. Banklar O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) tomonidan litsenziyalanadi va nazorat qilinadi.

Kafolat hajmi, qamrab olinadigan valyutalar va to'lov tartibi qonunchilikka bog'liq va o'zgarishi mumkin. Shuning uchun joriy shartlarni fondning va Markaziy bankning rasmiy manbalarida tekshiring. Bankingizdan ham uning kafolat tizimi a'zosi ekanini so'rang.

Omonat foizlari odatda asosiy stavkaga yaqin harakat qiladi. Rasmiy manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Foizning real qiymatini tushunish uchun Inflyatsiya va jamg'arma hamda Nominal va effektiv stavka sahifalarini o'qing.

Bank bankrot bo'lsa: amaliy qadamlar

1. Shartnoma, hisob ko'chirmasi va pasportni saqlang.
2. Rasmiy e'lonlarni kuting: kompensatsiyani qaysi agent bank to'lashi va ariza qabul qilish tartibi e'lon qilinadi.
3. Kompensatsiya hisobi to'g'riligini omonatlaringiz qoldig'i bilan solishtiring.
4. Limitdan ortiq summa bo'lsa, tugatish jarayonida kreditor sifatida talab qo'ying.
5. Kelajakda katta summani turli banklarga taqsimlashni ko'rib chiqing. Bu haqda Diversifikatsiya va Favqulodda zaxira sahifalari bor.

Boshqa himoya mexanizmlari Tartibga solish va xavfsizlik hamda Qonun va xavfsizlik bo'limlarida tushuntirilgan.

Ko'p beriladigan savollar

Depozit sug'urtasi uchun alohida pul to'lash kerakmi?

Odatda yo'q. Badalni bank to'laydi, omonatchi uchun kafolat avtomatik amal qiladi.

Bir bankda bir nechta omonat ochsam, limit ko'payadimi?

Yo'q. Bitta bankdagi barcha omonatlar qo'shib hisoblanadi.

Bank orqali sotib olingan obligatsiya yoki pay kafolatlanadimi?

Yo'q. Bu investitsiya, bank omonati emas. Uning xavfi investorda qoladi.

Broker hisobidagi pul omonat kafolati bilan himoyalanganmi?

Yo'q. Broker hisobi bank omonati emas. Leverejli savdoda yo'qotish ham kompensatsiya qilinmaydi.

Kafolatning joriy chegarasini qayerdan bilaman?

Omonatlarni kafolatlash fondi va Markaziy bankning rasmiy manbalaridan, shuningdek o'z bankingizdan.