DTI nima
Qarz yuki (inglizcha debt-to-income, qisqacha DTI) oylik daromadingizning qancha qismi qarz to'lovlariga ketishini ko'rsatadi. Bu nisbat odatda foizda yoziladi.
Formula:
DTI = barcha oylik qarz to'lovlari yig'indisi ÷ oylik daromad
Natijani foizga aylantirish uchun uni yuzga ko'paytiring. Koeffitsient qancha yuqori bo'lsa, yangi to'lov uchun daromadda shuncha kam joy qoladi.
Oylik to'lovlarga quyidagilar kiradi:
- amaldagi iste'mol kreditlari va avtokreditlar bo'yicha to'lovlar;
- ipoteka to'lovi (mavjud bo'lsa);
- kredit karta bo'yicha majburiy to'lov (kredit karta foizi);
- mikroqarzlar va muddatli to'lovga olingan xaridlar;
- so'ralayotgan yangi kredit bo'yicha kutilgan to'lov.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Kreditor kredit imkoniyatini qanday baholaydi
Kredit imkoniyati — bank sizga qancha miqdorda va qanday muddatga qarz berishga tayyorligi. Bank odatda quyidagilarni birga ko'radi:
| Omil | Nima tekshiriladi |
|---|---|
| Daromad | Hujjat bilan tasdiqlangan, barqaror tushum |
| Qarz yuki | Amaldagi va yangi to'lovlar daromadga nisbatan |
| Kredit tarixi | Avvalgi to'lovlarning o'z vaqtida bo'lgani (skoring) |
| Boshlang'ich to'lov | Ipotekada o'z mablag'ingiz ulushi |
| Muddat va stavka | Ular oylik to'lov miqdorini belgilaydi |
Ba'zi kreditorlar ikki xil nisbatni ajratadi:
- uy-joy to'lovi nisbati — faqat ipoteka to'lovining daromadga nisbati;
- umumiy qarz nisbati — barcha qarz to'lovlarining daromadga nisbati.
Qarz yuki bo'yicha chegaralar bank va mahsulotga qarab farq qiladi, regulyator talablari ham o'zgarishi mumkin. Amaldagi chegarani bankning o'zidan yoki O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) rasmiy saytidan tekshiring. Bu sahifada aniq chegara keltirilmaydi.
Hisoblash: kalkulyatordan foydalanish
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
| Yil | To‘langan foiz | Asosiy qarz | Balans |
|---|
Kredit = narx − boshlang'ich to'lov; to'lov annuitet formulasi bo'yicha: A = P × i / (1 − (1 + i)^−n). Ustunlar: har yil uchun asosiy qarz (sariq) va foizlar (kulrang). Komissiyalar, sug'urta va stavka o'zgarishlari hisobga olinmagan.
Kalkulyator uy narxi, boshlang'ich to'lov, stavka va muddat asosida oylik to'lovni, kreditning umumiy qiymatini va to'lovning daromadga nisbatini hisoblaydi. Tartib:
- Uy narxi va boshlang'ich to'lovni kiriting.
- Bank taklif qilgan yillik stavkani kiriting. Iloji bo'lsa, effektiv stavkani ishlating.
- Muddatni tanlang.
- Oylik daromadingizni kiriting va to'lovning daromaddagi ulushini ko'ring.
- Amaldagi boshqa qarz to'lovlaringizni natijaga qo'shib, umumiy DTI ni alohida hisoblang.
Stavkalar haqida umumiy ma'lumot uchun O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng manbasiga qarang. Bank kreditlari stavkasi asosiy stavkaga teng emas. Har doim bankning shartnomadagi stavkasini kiriting.
Natijani qanday o'qish kerak
- Muddatni uzaytirish oylik to'lovni va DTI ni pasaytiradi, lekin umumiy foiz xarajatini oshiradi.
- To'lov turi ham ta'sir qiladi: annuitetda to'lov bir xil bo'ladi, differensial to'lovda boshida yuqoriroq bo'ladi (annuitet va differensial).
- O'zgaruvchan stavka kelajakda to'lovni va qarz yukini oshirishi mumkin.
- Zaxira: qarz yuki past bo'lsa ham, daromad to'xtab qolsa to'lovni qoplaydigan favqulodda zaxira muhim.
Beqaror daromadni, masalan, treyding natijalarini qarz to'lovi manbai sifatida hisoblash xavfli. Leverajli CFD va forex savdosida mablag'ni tez yo'qotish mumkin.
Kreditning umumiy mexanikasi haqida Kredit qanday ishlaydi va Ipoteka asoslari sahifalarida o'qing. Boshqa hisob-kitoblar Kalkulyatorlar bo'limida.
Ko'p beriladigan savollar
Qarz yuki koeffitsientiga qaysi daromad kiradi?
Odatda soliqdan keyingi va hujjat bilan tasdiqlangan daromad olinadi. Qaysi turdagi daromadni qabul qilishini bankning o'zidan aniqlang.
Kredit karta limiti ham hisobga olinadimi?
Ko'pincha ishlatilmagan limit ham ehtimoliy qarz sifatida qaraladi. Bu bankka bog'liq, shuning uchun shartlarni bankdan tekshiring.
Qarz yukini qanday kamaytirish mumkin?
Mavjud qarzlarni yopish yoki qisqartirish, boshlang'ich to'lovni oshirish yoki muddatni uzaytirish orqali kamaytirish mumkin. Muddatni uzaytirish umumiy xarajatni oshiradi. Batafsil: Muddatidan oldin to'lash.
Mikroqarzlar ham hisobga kiradimi?
Ha, ular ham oylik majburiyat hisoblanadi. Ularning xavflari haqida: Qarz tuzoqlari.
Kalkulyator natijasi bank qarori bilan bir xil bo'ladimi?
Yo'q. Kalkulyator mexanikani ko'rsatadi. Bank kredit tarixini, daromad hujjatlarini va o'z ichki qoidalarini ham hisobga oladi. Ko'proq ma'lumot: Kredit va ipoteka.