Bu sahifa fatvo emas. Biz o'z hukmimizni bermaymiz. Quyida mashhur standartlar va ulamolar qarashlari qisqacha jamlangan. Shaxsiy holatingiz bo'yicha ishonchli muftiy yoki fatvo bo'limiga murojaat qiling.
Oltin nega alohida mol hisoblanadi
Islom fiqhida oltin ribaviy mol hisoblanadi. Ribaviy mol almashtirilganda riba, ya'ni man qilingan ortiqcha yuzaga kelishi mumkin. Asos sifatida mashhur hadis keltiriladi. Unda oltin, kumush, bug'doy, arpa, xurmo va tuz sanab o'tilgan. Bu mollar "mislan bi-mislin, yadan bi-yadin", ya'ni teng miqdorda va qo'ldan-qo'lga almashtirilishi kerakligi aytilgan.
Bundan ulamolar quyidagi qoidalarni chiqargan:
- Oltinni oltinga almashtirganda vazn teng bo'lishi va almashuv shu majlisning o'zida amalga oshishi kerak. Ortiqcha olish riba al-fazl deyiladi.
- Oltinni kumush yoki pulga almashtirganda miqdor farq qilishi mumkin. Lekin almashuv kechiktirilmaydi. Kechiktirish riba an-nasi'a deyiladi.
- Pul bilan oltin almashuvi fiqhda sarf (valyuta almashuvi) bobida ko'rib chiqiladi. Sarfda qabz sharti eng qat'iy shartlardan biri hisoblanadi.
Riba haqida batafsil: Riba nima?.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Qabz sharti: "spot" talabi
Qabz — molni haqiqatda yoki hukman qo'lga olish. Oltin savdosida tomonlar ajralishidan oldin oltin ham, uning puli ham o'z egasiga o'tishi kerak.
Zamonaviy ulamolar qabzni ikki shaklga ajratadi:
- Haqiqiy qabz — oltinni qo'lga olish yoki o'z nomingizdagi saqlash joyiga qo'yish.
- Hukmiy qabz — oltin jismonan qo'lda bo'lmasa ham, egalik huquqi va tasarruf qilish imkoniyati sizga to'liq o'tishi. Masalan, aniq quyma sizning nomingizga yozib qo'yiladi va uni istalgan vaqtda olish yoki sotish huquqi bo'ladi.
Ko'pgina zamonaviy fiqh akademiyalari hukmiy qabzni yetarli deb biladi. Ammo shartnomaning o'zi aniq oltinga egalikni ta'minlashi kerak. "Spot" so'zi moliyada darhol hisob-kitob degani. Biroq bozordagi "spot" narx va fiqhdagi qabz har doim teng tushunchalar emas.
AAOIFI standarti va boshqa manbalar
AAOIFI (Islom moliya institutlari buxgalteriya va audit tashkiloti) oltin va uning savdosi bo'yicha alohida shariat standartini e'lon qilgan. Standartni oltin sohasidagi xalqaro tashkilot bilan hamkorlikda tayyorlagan. Unda ko'rib chiqilgan asosiy nuqtalar:
- Oltinni pulga darhol, haqiqiy yoki hukmiy qabz bilan sotish joiz.
- Aniq, ajratilgan (allocated) oltinga egalik beradigan hisob yoki sertifikat shartlar bilan joiz deb qaraladi.
- Oltin bo'yicha fyuchers, forvard va opsionlar, shuningdek kechiktirilgan almashuv joiz emas deb ko'rsatilgan.
- Oltinni amanat sifatida saqlash va uning uchun xizmat haqi olish mumkin.
Islom Hamkorlik Tashkiloti huzuridagi Xalqaro Islom Fiqh Akademiyasi va Musulmon olami ligasi huzuridagi Islom Fiqh Kengashi ham qabz va valyuta savdosi bo'yicha qarorlar qabul qilgan. Fiqh Kengashining marja (kredit yelkasi bilan) savdosi haqidagi qarorida bunday savdo joiz emas deb topilgan. Sabab sifatida broker bergan qarz manfaat bilan bog'langani va ribaviy shartlar ko'rsatilgan.
Bu sahifada tashqi havolalar bermaymiz. Standartlar va qarorlarning to'liq matnini tegishli tashkilotlarning rasmiy saytlarida o'qing. O'zbekistonda savol bilan O'zbekiston musulmonlari idorasining fatvo bo'limiga murojaat qilish mumkin.
Oltin turlari bo'yicha qarashlar
| Shakl | Ko'pchilik qarashi | Bahsli nuqta |
|---|---|---|
| Quyma yoki tanga, naqd va qo'ldan-qo'lga | Joiz | Odatda bahs yo'q |
| Zargarlik buyumi | Joiz, qabz sharti bilan | Ayrim ulamolar ishlov berilgan buyumni oddiy mol deb, muddatli sotuvga ruxsat beradi; ko'pchilik bunga qo'shilmaydi |
| Ajratilgan oltin hisobi, raqamli oltin | Shartlar bajarilsa joiz | Oltin haqiqatda bormi, ajratilganmi, egalik o'tadimi |
| Oltin ETF | Ixtilofli | Fond aniq oltin bilan to'liq ta'minlanganmi, ulush egasi oltinni talab qila oladimi |
| Fyuchers, opsion | Ko'pchilik joiz emas deydi | Qabz yo'q, almashuv kechiktiriladi |
| Oltin CFD (XAUUSD) | Ko'pchilik joiz emas deydi | Egalik yo'q, yelka, swap |
O'zbekistonda oltin sotib olish yo'llari haqida: Oltin.
Raqamli oltin
"Raqamli oltin" deb bir-biridan farq qiladigan mahsulotlar ataladi. Ba'zilari aniq quymalarga ulush beradi. Boshqalari faqat narxni kuzatadigan hisob yozuvi xolos. Ulamolar odatda quyidagi savollarni beradi:
- Oltin jismonan bormi va u kimning nomiga ajratilgan?
- Oltinni haqiqatda olib chiqish yoki o'z nomingizga o'tkazish mumkinmi?
- Sotib olish paytida egalik darhol o'tadimi?
- Saqlovchi mustaqil audit qilinadimi?
Ko'pchilik zamonaviy ulamolar bu savollarga ijobiy javob bo'lsa, mahsulotni hukmiy qabz deb hisoblaydi. Javob salbiy bo'lsa, mahsulot oltin emas, oltin narxiga tikilgan shartnoma bo'lib qoladi. Oltinga bog'langan kripto tokenlar haqida: Kripto halolmi?.
Oltin CFD va forex orqali oltin treydingi
CFD (farq bo'yicha shartnoma) — aktivning o'ziga egalik qilmasdan, narx farqidan hisob-kitob qilinadigan shartnoma. XAUUSD — oltinning AQSH dollariga nisbatan narxi. Oltin treyding halolmi degan savolda bahsning asosiy qismi shu mahsulot atrofida.
Joiz emas deydigan ulamolarning dalillari:
- Egalik va qabz yo'q. Treyder oltinni ham, uning hujjatini ham olmaydi.
- Kredit yelkasi (leverage). Yelka brokerdan qarz sifatida ko'riladi. Qarz evaziga broker spread yoki komissiya orqali manfaat oladi. Bu "manfaat keltiruvchi qarz" deb baholanadi.
- Swap. Pozitsiyani tunga qoldirganda olinadigan yoki to'lanadigan foiz ribaga o'xshatiladi.
- Gharar va maysir. Noaniqlik va o'yinga o'xshashlik. Qarang: Gharar va maysir.
Ayrim ulamolar va ba'zi moliya mutaxassislari boshqacha fikr bildiradi. Ularning fikricha, swapsiz hisob va yashirin foizlarning yo'qligi ayrim e'tirozlarni yo'qotadi. Ammo ko'pchilik bunda ham egalik va qabz muammosi qolishini ta'kidlaydi. Swapsiz hisoblar haqida: Swapsiz islomiy hisob. Valyuta bo'yicha shunga o'xshash bahs: Forex halolmi?.
Diniy jihatdan qaysi qarash tanlanmasin, risk o'zgarmaydi. Yelkali CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Kichik narx harakati ham depozitning katta qismini yo'qotishga olib kelishi mumkin. Qarang: Risklarni boshqarish.
O'zbekistondagi huquqiy jihat qisqacha
Fiqhiy hukm va davlat qonuni alohida masalalar. Soliq kodeksiga ko'ra, Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi. Xorijiy CFD brokerlaridagi daromadga bu qoida qanday qo'llanishini soliq organidan aniqlashtiring. Kapital bozorini tartibga solish bo'yicha: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Batafsil: Qonun va xavfsizlik.
Zakot
Jamg'arma sifatida saqlanadigan oltin nisobga yetsa, zakot masalasi paydo bo'ladi. Zargarlik buyumlari bo'yicha mazhablar o'rtasida ixtilof bor. Qarang: Oltin va kumush zakoti va Zakot kalkulyatori.
Ko'p beriladigan savollar
Oltin sotib olish islomda joizmi?
Ulamolar oltinni pulga darhol, qabz bilan sotib olishni joiz deb biladi. Asosiy shart — to'lov va oltin kechiktirilmasligi.
Oltinni bo'lib to'lashga sotib olsa bo'ladimi?
Ko'pchilik ulamolar oltin va pul almashuvida muddatni joiz emas deydi. Ayrimlari zargarlik buyumiga istisno beradi. Bu ixtilofli masala, muftiyga murojaat qiling.
Gold trading halal deyish mumkinmi?
Bu oltinning qaysi shakli ekaniga bog'liq. Jismoniy oltin va ajratilgan oltin hisobi ko'pincha joiz deb qaraladi. Oltin CFD va fyucherslarni ko'pchilik ulamolar joiz emas deydi.
Swapsiz hisob oltin CFD ni halol qiladimi?
Swapsiz hisob foiz masalasini hal qiladi, deb hisoblaydiganlar bor. Ko'pchilik ulamolar esa egalik va qabz muammosi qolishini aytadi. Yakuniy javob uchun ishonchli olimga murojaat qiling.
Raqamli oltinni qanday tekshiraman?
Oltin haqiqatda ajratilganmi, uni olib chiqish mumkinmi, egalik darhol o'tadimi va audit bormi — shularni tekshiring.
Extrade Uzbekistan fatvo beradimi?
Yo'q. Biz faqat manbalar va qarashlarni jamlaymiz. Boshqa mavzular: Islomiy moliya va treyding, Metallar.