Mehnat unumdorligi nima

Qisqa ta'rif

Mehnat unumdorligi (inglizcha labour productivity) har bir ishlangan soatga to'g'ri keladigan ishlab chiqarish hajmidir. Ko'rsatkich iqtisodiyot, tarmoq yoki korxona mehnatdan qanchalik samarali foydalanayotganini ko'rsatadi.

"Productivity" so'zining umumiy ma'nosi "unumdorlik", ya'ni sarflangan resursga nisbatan olingan natija.

Mehnat unumdorligi formulasi

Rasmiy statistikada odatda shunday hisoblanadi:

Mehnat unumdorligi = Real ishlab chiqarish hajmi / Jami ishlangan soatlar

• Real ishlab chiqarish inflyatsiyadan tozalangan mahsulot yoki qo'shilgan qiymat hajmi. Butun iqtisodiyot uchun bu real YaIM yoki uning bir qismi bo'ladi.
• Ishlangan soatlar barcha band odamlarning haqiqatda ishlagan vaqti yig'indisi.

Yangiliklarda ko'pincha ko'rsatkichning o'zi emas, uning oldingi davrga nisbatan o'zgarishi foizda e'lon qilinadi.

Faraziy misol

Faraz qilaylik, sexda ishchilar soni va mahsulot hajmi o'zgarmadi. Yangi dastgoh o'rnatilgandan keyin esa shu hajm kamroq soatda ishlab chiqarilmoqda.

• Formulaning surati (ishlab chiqarish) o'zgarmadi.
• Maxraji (soatlar) kichraydi.
• Natijada mehnat unumdorligi oshadi.

Teskari holatda, ya'ni ishlangan soatlar ko'paygan, mahsulot hajmi esa o'zgarmagan bo'lsa, unumdorlik pasayadi.

Tajribali o'quvchi uchun: aniqliklar va chekka holatlar

• Soat yoki xodim. Ba'zi mamlakatlar unumdorlikni ishlangan soat bo'yicha emas, har bir band xodim bo'yicha hisoblaydi. Ish vaqti qisqargan davrlarda bu ikki o'lchov turlicha natija beradi.
• Tarkib effekti. Inqiroz paytida birinchi bo'lib kam unumli ish o'rinlari qisqarishi mumkin. Shunda o'rtacha unumdorlik iqtisodiyot yaxshilanmasa ham statistikada oshib ko'rinadi.
• Tsiklik tebranish. Tanazzul boshida kompaniyalar xodimlarni darhol qisqartirmaydi, shuning uchun unumdorlik avval tushadi. Tiklanish davrida u ko'pincha tez o'sadi. Batafsil: Iqtisodiy tsikl.
• Xizmatlar sohasi. Ta'lim yoki sog'liqni saqlashda real ishlab chiqarishni o'lchash qiyin, shuning uchun bu sohalar bo'yicha baholar aniqligi pastroq.
• Umumiy omil unumdorligi (TFP). Mehnat unumdorligining o'sishi kapital ko'payishi hisobidan ham bo'lishi mumkin. TFP esa mehnat va kapitaldan tashqari qolgan samaradorlikni o'lchaydi.
• Birlik mehnat xarajatlari (unit labour costs). Bu ko'rsatkich soatlik ish haqini unumdorlikka bo'lib topiladi. Ish haqi unumdorlikdan tezroq o'ssa, birlik xarajatlari oshadi va bu inflyatsiya bosimi belgisi sifatida talqin qilinadi.

Atama qayerda uchraydi

• Iqtisodiy kalendar. MetaTrader 5 va boshqa platformalardagi iqtisodiy kalendarlarda AQShning "Nonfarm Productivity" va "Unit Labor Costs" hisobotlari, shuningdek boshqa mamlakatlarning shunga o'xshash ma'lumotlari chiqadi.
• Markaziy bank sharhlari. Unumdorlik ish haqi va inflyatsiya o'rtasidagi bog'liqlikni tushuntirishda ishlatiladi.
• Yangiliklar. Unumdorlik uzoq muddatli o'sish salohiyati, raqobatbardoshlik va milliy valyuta haqidagi tahlillarda uchraydi.

Bu hisobotlar chiqqanda kurslar va indekslar keskin harakatlanishi mumkin. Leveraj bilan CFD yoki forex savdosida bunday harakat tufayli pulni tez yo'qotish mumkin. Batafsil: Risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

• Fundamental tahlil
• Soft va hard landing
• Dezinflyatsiya
• Deflyatsiya
• Rivojlanayotgan bozorlar
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Labour productivity nima?

Bu har bir ishlangan soatga to'g'ri keladigan real ishlab chiqarish hajmi, o'zbekcha nomi mehnat unumdorligi.

Mehnat unumdorligi formulasi qanday?

Real ishlab chiqarish hajmi jami ishlangan soatlarga bo'linadi.

Unumdorlik oshsa, bu har doim yaxshi belgimi?

Har doim emas. U kam unumli ish o'rinlarining yopilishi hisobidan ham oshishi mumkin. Shuning uchun bandlik ma'lumotlari bilan birga ko'rib chiqiladi.

Unumdorlik inflyatsiyaga qanday bog'liq?

Ish haqi unumdorlikdan tezroq o'ssa, birlik mehnat xarajatlari ortadi. Bu narxlarga bosim sifatida baholanadi.