Forex nima va u qanday ishlaydi

Forex nima: qisqa javob

Forex (inglizcha foreign exchange, ya'ni "valyuta almashinuvi") — butun dunyo bo'ylab valyutalar bir-biriga almashtiriladigan bozor. Unda bitta valyuta sotiladi va shu zahoti boshqasi sotib olinadi. Shu sababli narx doim juftlik ko'rinishida yoziladi: EUR/USD, USD/JPY, GBP/USD.

Forexning yagona binosi yoki birjasi yo'q. Bu banklar, brokerlar va boshqa tashkilotlar o'rtasidagi elektron tarmoq. Bunday savdo OTC (over-the-counter, birjadan tashqari) savdo deyiladi. Farqi haqida batafsil: OTC va birja.

"Forex trading nima" degan savolga qisqa javob shunday: valyuta juftligi narxining o'zgarishidan foyda olishga urinish maqsadida pozitsiya ochish va yopish. Bu foyda kafolatlanmaydi. Zarar ham xuddi shunday tez yuzaga kelishi mumkin.

Kimlar savdo qiladi va nima uchun

Forexda turli maqsadli ishtirokchilar bor:

• Markaziy banklar — pul-kredit siyosatini yuritadi, zaxiralarni boshqaradi. O'zbekistonda bu O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz).
• Tijorat banklari — mijozlar buyurtmalarini bajaradi va o'zaro savdo qiladi. Bozor likvidligining asosiy qismini aynan ular ta'minlaydi.
• Kompaniyalar — import va eksport uchun valyuta sotib oladi yoki sotadi, kurs riskini sug'urtalaydi (hedjlash).
• Investitsiya fondlari — xorijiy aktivlar sotib olish uchun valyuta almashtiradi yoki kurs farqidan foyda olishga urinadi.
• Chakana treyderlar — xususiy shaxslar. Ular bozorga brokerlar orqali chiqadi.

Ishtirokchilar haqida batafsil: Bozor ishtirokchilari.

Forex qanday ishlaydi: juftlik va kotirovka

Juftlikdagi birinchi valyuta bazaviy valyuta, keyingisi kotirovka valyutasi deyiladi. EUR/USD narxi bazaviy valyutaning bitta birligi uchun necha AQSh dollari to'lanishini ko'rsatadi.

Har bir kotirovkada ikkita narx bo'ladi:

• Bid — sotish narxi;
• Ask — sotib olish narxi.

Ular orasidagi farq spred deyiladi. Spred savdo xarajatining bir qismi hisoblanadi. Batafsil: Bid va ask narx, Spred nima.

Narxning ko'tarilishini kutgan treyder long (sotib olish) pozitsiya ochadi. Narxning tushishini kutgan treyder short (sotish) pozitsiya ochadi. Qarang: Long va short.

Kurslarga foiz stavkalari, inflyatsiya, savdo balansi, siyosiy voqealar ta'sir qiladi. Markaziy bank stavkasi bo'yicha qarorlar muhim omillardan biri: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Bu mavzu Fundamental tahlil sahifasida yoritilgan.

Bozor ish kunlari davomida turli moliya markazlarida navbat bilan ishlaydi. Bu navbatlar sessiyalar deyiladi: Forex sessiyalari.

Chakana treyder bozorga qanday chiqadi

Xususiy shaxs banklararo bozorga to'g'ridan-to'g'ri ulana olmaydi. U broker orqali ishlaydi. Broker savdo platformasini (masalan, MetaTrader 5) beradi va treyder buyurtmalarini bajaradi.

Ko'pincha chakana treyder valyutaning o'zini emas, CFD (contract for difference, narx farqiga shartnoma) sotib oladi. CFD'da treyder aktivga egalik qilmaydi, faqat narx o'zgarishi bo'yicha hisob-kitob qilinadi. Batafsil: CFD nima, Broker nima.

Savdo bilan bog'liq asosiy tushunchalar:

Leverage foydani ham, zararni ham bir xil kattalashtiradi. Narx kutilgan yo'nalishga teskari harakat qilsa, hisob mablag'i tez kamayadi va pozitsiyalar majburan yopilishi mumkin.

Foyda va zarar: pipda va pulda

Pip — valyuta juftligi narxi o'zgarishining standart o'lchov birligi. Ko'pchilik juftliklarda pip kasr qismidagi to'rtinchi xonaga, JPY ishtirokidagi juftliklarda esa ikkinchi xonaga to'g'ri keladi. Bu xonalarni sanab o'tirmaslik uchun quyidagi kalkulyatordan foydalaning. Batafsil: Pip nima, Pip, point, pipetka.

Foyda yoki zarar uchta qadamda hisoblanadi:

1. Pozitsiya ochilgan va yopilgan narx orasidagi farq pipda sanaladi.
2. Pip qiymati topiladi: pip o'lchami pozitsiya hajmiga (bazaviy valyuta birliklarida) ko'paytiriladi. Natija kotirovka valyutasida chiqadi.
3. Pip soni pip qiymatiga ko'paytiriladi. Kerak bo'lsa, natija joriy kurs bo'yicha hisob valyutasiga o'giriladi.

Pip qiymatini qo'lda hisoblash shart emas. Kalkulyatorga juftlik, lot hajmi va hisob valyutasini kiriting. U pip qiymatini kotirovka valyutasida va hisob valyutangizda ko'rsatadi:

Masalan, kalkulyatorda EUR/USD juftligini, kerakli lot hajmini va USD hisob valyutasini tanlang. Chiqqan pip qiymatini narx o'zgargan pip soniga ko'paytirsangiz, taxminiy natija kelib chiqadi. Long pozitsiyada narx o'ssa, natija ijobiy bo'ladi, tushsa — salbiy. Short pozitsiyada aksincha. Spred, komissiya va swap natijani kamaytiradi: Savdo umumiy xarajati, Foyda va zarar hisobi.

Risk haqida ochiq gap

Yelka bilan CFD va forex savdosi pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Chakana treyderlarning katta qismi zarar ko'radi. Bunga yelkadan haddan tashqari foydalanish, stop loss qo'ymaslik va hissiy qarorlar sabab bo'ladi. Qarang: Nega treyderlar yutqazadi, Risklarni boshqarish.

Real pul bilan savdo qilishdan oldin platformani demo hisobda o'rganish mumkin: Demo va real hisob.

O'zbekistonda huquqiy jihatlar

Bu yuridik maslahat emas, faqat qonunchilikdagi ayrim qoidalar:

• Valyutani tartibga solish to'g'risidagi qonun 4-moddasida valyuta derivativlari (valyutaga bog'liq hosila moliyaviy vositalar) ta'riflangan.
• «Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi qonun (ZRU-573) 12-moddasi: rezident jismoniy shaxslar O‘zbekiston banklarida va chet eldagi banklarda xorijiy valyutada hisobvaraq va omonatlar ochishga haqli. Bu modda xorijiy forex yoki CFD brokerlari bilan savdo haqida alohida hech narsa demaydi.
• Kapital bozorini tartibga soluvchi organ: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi.
• Soliq: Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi. Xorijiy brokerdagi foydaga soliq qanday qo'llanilishini soliq organidan aniqlashtiring.

Batafsil: Qonun va xavfsizlik.

Tajribali treyderlar uchun aniq ta'riflar

• Spot forex — valyutani joriy kurs bo'yicha qisqa muddatda yetkazib berish bilan almashtirish. Chakana savdoda yetkazib berish bo'lmaydi: pozitsiya rollover orqali keyingi kunga o'tkaziladi (Rollover).
• Valyuta CFD'si — broker bilan tuzilgan, narx farqi bo'yicha naqd hisob-kitob qilinadigan shartnoma. Ijro modeli (market maker, STP, ECN) narx shakllanishi va xarajatlarga ta'sir qiladi: Market maker, STP, ECN.
• Kross kurs — tarkibida USD bo'lmagan juftlik kursi: Kross kurslar.
• Likvidlik va slippage — likvidlik kam paytlarda buyurtma kutilgan narxdan farqli narxda bajarilishi mumkin: Likvidlik, Slippage.

Barcha atamalar bitta joyda: Treyding lug'ati. Asoslarni ketma-ket o'rganish uchun: Treyding asoslari.

Ko'p beriladigan savollar

Forex nima, o'zbekcha qisqacha?

Forex — valyutalar juftlik ko'rinishida bir-biriga almashtiriladigan global birjadan tashqari bozor.

Forex qanday ishlaydi?

Banklar, kompaniyalar, fondlar va brokerlar elektron tarmoq orqali valyuta sotadi va sotib oladi. Narx talab va taklifga qarab o'zgaradi.

Forexda foyda kafolatlanadimi?

Yo'q. Yelka bilan savdo qilinganda mablag'ni tez yo'qotish mumkin. Forex daromad manbai sifatida kafolatlanmaydi.

Pip qiymati nimaga bog'liq?

Valyuta juftligiga, lot hajmiga va hisob valyutasiga. Aniq qiymatni sahifadagi pip kalkulyatoridan oling.

Forex va aksiyalar savdosining farqi nima?

Forexda valyuta juftliklari bilan savdo qilinadi, aksiyalarda esa kompaniya ulushlari bilan. Batafsil: Forex va aksiyalar.

Brokerning shartlarini qayerdan bilaman?

Hisob turlari, spredlar va to'lov shartlari o'zgarib turadi. Joriy shartlarni brokerning shaxsiy kabinetida yoki rasmiy saytida tekshiring.