Fillips egri chizig'i (Phillips curve) nima

Qisqa ta'rif

Fillips egri chizig'i (inglizcha Phillips curve) qisqa muddatda ishsizlik pasayganda inflyatsiya tezlashishini, ishsizlik o'sganda esa inflyatsiya sekinlashishini ko'rsatadigan bog'liqlikdir.

Atama iqtisodchi A. W. Phillips nomi bilan ataladi. U ish haqi o'sishi va ishsizlik o'rtasidagi teskari bog'liqlikni tasvirlagan. Keyinroq bu g'oya narxlar inflyatsiyasiga ko'chirilgan.

Formal ta'rif

Hozirgi makroiqtisodiyotda odatda kutilmalar bilan kengaytirilgan ko'rinish ishlatiladi:

π = πᵉ − β(u − u*) + ε

Uzoq muddatda kutilmalar haqiqiy inflyatsiyaga moslashadi. Shu sababli uzoq muddatli Fillips egri chizig'i u* nuqtasida vertikal deb qaraladi. Demak, ishsizlikni doimiy ravishda tabiiy darajadan past ushlab turish faqat inflyatsiyani tezlashtiradi.

Faraziy misol

Faraz qilaylik, A mamlakatida iqtisodiyot jadal o'smoqda:

• Ishsizlik u* dan pastga tushadi va ish beruvchilar xodim topishga qiynaladi.
• Ish haqi tezroq oshadi va kompaniyalar xarajatni narxlarga qo'shadi.
• Inflyatsiya kutilgan darajadan yuqoriga chiqadi.
• Markaziy bank stavkani oshiradi, talab sekinlashadi, ishsizlik biroz o'sadi va inflyatsiya pasayadi.

Agar shu vaqtda neft narxi keskin oshsa (ε), inflyatsiya ishsizlik o'sishiga qaramay yuqori qolishi mumkin. Bu holat stagflyatsiya deb ataladi.

Chekka holatlar va cheklovlar

• Tekis egri chiziq. Kutilmalar mustahkam bo'lsa, β kichik bo'ladi. Bunda ishsizlik o'zgarsa ham inflyatsiya deyarli siljimaydi.
• Nochiziqlilik. Mehnat bozori juda qizib ketganda bog'liqlik keskinlashishi mumkin.
• Taklif zarbalari. Ular egri chiziqni butunlay siljitadi, shuning uchun nuqtalar bitta chiziqqa tushmaydi.
• u kuzatilmaydi.* Tabiiy ishsizlik darajasi faqat baholanadi va baholar qayta ko'rib chiqiladi.
• Rivojlanayotgan iqtisodiyotlar. Bu mamlakatlarda norasmiy bandlik, migratsiya va valyuta kursi ta'siri bog'liqlikni zaiflashtiradi.

Atama qayerda uchraydi

• Markaziy bank bayonotlari. Bayonotlarda "mehnat bozori tarangligi", "ish haqi bosimi" va "inflyatsion kutilmalar" iboralari uchraydi. O'zbekistonda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) qarorlari O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng orqali e'lon qilinadi.
• Iqtisodiy kalendar. Ko'plab savdo platformalarida ishsizlik, ish haqi va iste'mol narxlari bo'yicha hisobotlar ko'rsatiladi. Treyderlar ularni stavka kutilmalari bilan solishtiradi.
• Yangiliklar. Sharhlarda "Phillips curve is flat" yoki "soft landing" kabi iboralar ishlatiladi.

Makro yangiliklar valyuta juftliklari va fond indekslari narxini qisqa vaqtda keskin o'zgartirishi mumkin. Leverajli CFD va forex savdosida bunday harakatlar tez zarar keltirishi mumkin. Bu haqda batafsil: Risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

• Fundamental tahlil va makro
• Iqtisodiy tsikl
• Soft va hard landing
• Dezinflyatsiya, Deflyatsiya, Giperinflyatsiya
• Bazis punkt
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Phillips curve nima, qisqacha?

Bu qisqa muddatda inflyatsiya va ishsizlik o'rtasidagi teskari bog'liqlikdir: ishsizlik pasaysa, inflyatsiya odatda tezlashadi.

Bog'liqlik har doim ishlaydimi?

Yo'q. Taklif zarbalari, kutilmalarning o'zgarishi va stagflyatsiya davrlari uni buzadi. Uzoq muddatda egri chiziq vertikal deb qaraladi.

NAIRU nima?

NAIRU inflyatsiyani tezlashtirmaydigan ishsizlik darajasidir. U bevosita kuzatilmaydi, faqat modellar orqali baholanadi.

Egri chiziq narx yo'nalishini bashorat qiladimi?

Yo'q. U markaziy bank qarorlarini tushunishga yordam beradigan nazariy model, savdo signali emas.