Tapering ma'nosi: qisqa ta'rif
Tapering — markaziy bank aktiv xaridi dasturini to'xtatishdan oldin xaridlar sur'atini asta-sekin kamaytirishi.
Rasmiyroq ta'rif: tapering — miqdoriy yumshatish (QE, quantitative easing) dasturi doirasidagi sof aktiv xaridlari hajmini bosqichma-bosqich qisqartirish. QE davrida markaziy bank davlat obligatsiyalari va boshqa aktivlarni sotib oladi, shu yo'l bilan tizimga likvidlik kiritadi. Tapering bu xaridlarni darhol to'xtatmaydi, faqat ularning sur'atini sekinlashtiradi.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Faraziy misol
Faraz qilaylik, markaziy bank har oy obligatsiyalarni bir xil hajmda sotib olib kelgan. Iqtisodiyot tiklangach, u har bir majlisda oylik xarid hajmini oldindan e'lon qilingan qadam bilan kamaytirishni boshlaydi. Bir necha oydan keyin sof xaridlar nolga tushadi.
Shu davrda bankning balansi o'sishda davom etadi, faqat sekinroq. Tapering — "kamroq qo'shish", balansni qisqartirish emas.
Bozorda odatda quyidagi bog'liqlik kuzatiladi: obligatsiyalarga talab kamayishi kutilsa, ularning daromadliligi oshishi mumkin, valyuta kursi va aksiya indekslari ham bunga javob beradi. Bu umumiy mexanizm. Har bir holatda natija har xil bo'lishi mumkin va bu prognoz emas.
Chegaraviy holatlar va farqlar
| Tushuncha | Nima sodir bo'ladi | Balans |
|---|---|---|
| QE | Aktivlar faol sotib olinadi | Tez o'sadi |
| Tapering | Xaridlar sur'ati kamayadi | Sekinroq o'sadi |
| Reinvestitsiya | Faqat muddati tugagan qog'ozlar o'rniga yangisi olinadi | Taxminan o'zgarmaydi |
| QT (miqdoriy qat'iylashtirish) | Muddati tugagan qog'ozlar almashtirilmaydi yoki sotiladi | Qisqaradi |
Muhim nozikliklar:
- Tapering foiz stavkasini oshirish degani emas. Bular alohida vositalar, garchi vaqt bo'yicha ketma-ket kelishi mumkin bo'lsa ham.
- Taper tantrum — tapering haqidagi kutilmagan signalga bozorning keskin reaksiyasi: obligatsiya daromadliligi sakraydi, rivojlanayotgan bozorlardan kapital chiqadi.
- Tapering e'lon qilinishi uning boshlanishidan oldin keladi. Bozor ko'pincha e'longa javob beradi, haqiqiy qisqartirishga emas.
Fed tapering va atama qayerda uchraydi
"Fed tapering" iborasi AQSh Federal rezerv tizimi (Fed) QE dasturlarini qisqartirgan davrlar bilan bog'liq holda keng tarqalgan. Atama quyidagi manbalarda uchraydi:
- markaziy bank bayonotlari, majlis bayonnomalari (minutes) va matbuot anjumanlari;
- moliyaviy yangiliklar sarlavhalari;
- savdo platformalaridagi iqtisodiy kalendar va yangiliklar lentasi (umumiy holda).
O'zbekiston kontekstida O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) uchun asosiy vosita boshqa: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Shuning uchun tapering atamasi mahalliy yangiliklarda asosan Fed yoki Yevropa markaziy banki haqidagi xabarlarda uchraydi.
Tapering yangiliklari davrida valyuta juftliklari, oltin va indekslarda volatillik oshishi mumkin. Leveraj bilan CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Bu haqda Risklarni boshqarish sahifasida o'qing.
Bog'liq atamalar
- Fundamental tahlil
- Bazis punkt
- Obligatsiya auksioni
- Duration (obligatsiya)
- Hot money
- Rivojlanayotgan bozorlar
- Dollar smile
- Soft va hard landing
- Treyding lug'ati
Ko'p so'raladigan savollar
Tapering nima, bir gapda?
Markaziy bank aktiv xaridlari sur'atini asta-sekin kamaytirishi.
Tapering va QT bir xil narsami?
Yo'q. Taperingda balans hali o'sadi, faqat sekinroq. QT da balans qisqaradi.
Tapering stavka oshirishni bildiradimi?
Yo'q. Bular alohida qarorlar. Stavka bo'yicha qaror alohida e'lon qilinadi.
Tapering iqtisodiyotda nima uchun kerak?
Markaziy bank iqtisodiyot yetarlicha mustahkam deb hisoblaganda qo'shimcha likvidlikni bozorni keskin silkitmasdan kamaytirish uchun.
Taper tantrum nima?
Tapering haqidagi signalga bozorning keskin reaksiyasi: obligatsiya daromadliligi oshadi, aktivlar narxi tez o'zgaradi.