Nominal stavka nima
Nominal stavka shartnoma yoki reklamada yozilgan yillik foiz. U foiz qanchalik tez-tez hisoblanib, asosiy summaga qo'shilishini hisobga olmaydi. "Yillik foiz" deganda odatda shu stavka nazarda tutiladi.
Nominal stavka faqat boshlang'ich nuqta. Yil oxirida qo'lingizda qancha bo'lishini u to'liq ko'rsatmaydi.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Effektiv foiz stavkasi nima
Effektiv foiz stavkasi (EAR, effective annual rate) pulingiz bir yilda haqiqatda necha foizga o'sishini ko'rsatadi. U kapitallashtirishni, ya'ni hisoblangan foizning asosiy summaga qo'shilib, keyingi davrda o'zi ham foiz keltirishini hisobga oladi. Bu mexanizm haqida batafsil: Murakkab foiz.
Foiz yilda faqat yakun qilib hisoblansa, effektiv stavka nominal stavkaga teng bo'ladi. Foiz har chorak, har oy yoki har kuni kapitallashtirilsa, effektiv stavka nominal stavkadan yuqori bo'ladi.
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
Oddiy foiz: P × r × t. Murakkab foiz: har davrda foiz qoldiqqa qo‘shiladi; samarali yillik stavka = (1 + r/n)^n − 1. Soliq foiz har safar hisoblanganda ushlab qolinadi.
Kalkulyatorga nominal stavka, muddat, kapitallashtirish turi, soliq va qo'shimcha to'lovlarni kiriting. U yil oxiridagi summani va effektiv yillik stavkani ko'rsatadi.
Nega aynan shu nominal stavka turli natija beradi
Ikki bankning nominal stavkasi teng bo'lsa ham, natija quyidagi sabablarga ko'ra farq qiladi:
- Kapitallashtirish chastotasi. Foiz qanchalik tez-tez qo'shilsa, yil oxiridagi summa shunchalik katta bo'ladi.
- Foiz qayerga to'lanadi. Foiz kartaga yoki alohida hisobga o'tkazilsa, u depozitda qolmaydi va murakkab foiz ishlamaydi.
- Soliq. Foizdan soliq ushlansa, qo'lga tegadigan daromad kamayadi.
- Muddatidan oldin yechish shartlari. Ba'zi omonatlarda muddatidan oldin yechganda stavka pasaytiriladi.
- To'ldirish imkoniyati. Muddat davomida pul qo'shish mumkin bo'lsa, yakuniy summa o'zgaradi.
EAR formulasi
Belgilar:
- r — nominal yillik stavka;
- n — yildagi kapitallashtirish davrlari soni (oylik, choraklik va hokazo);
- g — bir davr stavkasi: g = r / n;
- S_bosh — boshlang'ich summa.
Hisoblash tartibi:
- Har davr oxirida: yangi summa = oldingi summa + oldingi summa × g.
- Bu amalni yil davomida n marta takrorlaysiz va yil oxiridagi summa S_oxir ni olasiz.
- EAR = (S_oxir − S_bosh) / S_bosh.
Natija boshlang'ich summaga bog'liq emas, chunki u nisbiy o'sishni ko'rsatadi. Aniq raqamlarni qo'lda hisoblamang: yuqoridagi kalkulyator shu amalni bajaradi.
Soliqni hisobga olsangiz, har davrda hisoblangan foizdan soliq ayiriladi va qolgani qo'shiladi. Shuning uchun soliqdan keyingi effektiv stavka soliqdan oldingisidan past bo'ladi.
APR nima, APY nima
Bu inglizcha atamalar xorijiy sayt va ilovalarda ko'p uchraydi.
| Atama | To'liq nomi | Nimani ko'rsatadi | Kapitallashtirishni hisobga oladimi |
|---|---|---|---|
| APR | Annual Percentage Rate | Yillik nominal stavka; kreditlarda ba'zan majburiy to'lovlar ham qo'shiladi | Yo'q |
| APY | Annual Percentage Yield | Bir yillik haqiqiy daromadlilik | Ha |
| EAR | Effective Annual Rate | Effektiv yillik stavka, ma'nosi APY ga yaqin | Ha |
Qisqasi: APR "yozilgan" stavka, APY va EAR "haqiqiy" o'sish. Taklifda qaysi atama ishlatilganini tekshiring, aks holda turli ko'rsatkichlarni bir-biri bilan solishtirib qo'yasiz.
Takliflarni qanday solishtirish kerak
Depozit takliflarini solishtirganda:
- Har bir taklif uchun nominal stavka, kapitallashtirish chastotasi va muddatni yozib oling.
- Barchasini effektiv yillik stavkaga keltiring — kalkulyatorda.
- Soliqni va muddatidan oldin yechish shartlarini qo'shing.
- Valyutani tekshiring: so'mdagi va dollardagi omonatni faqat stavka bo'yicha solishtirib bo'lmaydi, kurs o'zgarishi ham natijaga ta'sir qiladi.
- Inflyatsiyani hisobga oling: real daromad effektiv stavkadan inflyatsiya ayirilganiga yaqin. Batafsil: Inflyatsiya va jamg'arma.
Omonat qanday ishlashi haqida: Depozit foizi. Omonatlar himoyasi haqida: Omonatlar kafolati.
Kreditda mantiq teskari: effektiv stavka siz to'laydigan haqiqiy narxni ko'rsatadi va komissiyalar, sug'urta kabi majburiy to'lovlarni ham o'z ichiga olishi mumkin. Bu mavzu alohida sahifada: Kreditning effektiv stavkasi.
Rasmiy ma'lumotlar va sana
Bank stavkalari o'zgarib turadi. Raqamlarni faqat bankning amaldagi shartlaridan yoki rasmiy manbadan, sanasi bilan oling. Mamlakatdagi stavkalar darajasiga O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) qarorlari ta'sir qiladi; manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
Omonat foizi soliqqa tortilishi mumkin. Soliq kodeksiga ko'ra, Soliq kodeksi 381-modda: agar 2-qismda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, rezident jismoniy shaxslarning daromadi iqtibosda keltirilgan stavkada soliqqa tortiladi (dividendlar va foizlar uchun alohida stavka). Amaldagi tartibni bank va soliq organlarining rasmiy manbalarida tekshiring.
Aksiya, obligatsiya yoki CFD kabi vositalarda daromad stavka bilan kafolatlanmaydi: narx tushishi mumkin, leverajli CFD va forex savdosida esa pul tez yo'qotiladi. Qarang: Risklarni boshqarish.
Tez-tez beriladigan savollar
Effektiv stavka nominal stavkadan past bo'lishi mumkinmi?
Soliq va to'lovlarsiz — yo'q, u teng yoki yuqori bo'ladi. Soliq yoki komissiya hisobga olinsa, sof natija nominal stavkadan past bo'lishi mumkin.
APR va APY ning qaysi biri muhimroq?
Depozitni solishtirish uchun APY (yoki EAR) qulayroq, chunki u haqiqiy o'sishni ko'rsatadi. APR faqat yozilgan stavka.
Kunlik kapitallashtirish oylikdan qanchalik foydaliroq?
Farq stavka va muddatga bog'liq. Aniq farqni kalkulyatorda ikkala variantni kiritib ko'ring.
Foiz kartaga to'lansa, murakkab foiz ishlaydimi?
Yo'q. Foiz depozitdan chiqib ketgani uchun keyingi davrda unga foiz hisoblanmaydi va effektiv stavka nominalga teng bo'ladi.
Stavkalarni qayerdan olish kerak?
Bankning amaldagi shartlaridan yoki O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) rasmiy sahifalaridan, har doim sanasi bilan.