Depozit nima va foiz qayerdan keladi
Depozit (omonat) - bankka ma'lum shartlar bilan pul qo'yish. Bank bu pulni kreditlarga beradi va undan foydalangani uchun sizga foiz to'laydi. Foiz odatda yillik stavka sifatida e'lon qilinadi. Real daromad esa muddatga, foiz qanday qo'shilishiga, soliqqa va shartnoma shartlariga bog'liq.
Banklar stavkalarini erkin belgilaydi. Ularga ta'sir qiluvchi asosiy omil - Markaziy bankning pul siyosati. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) asosiy stavkani belgilaydi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Asosiy stavka o'zgarsa, banklarning omonat va kredit stavkalari ham odatda keyinroq o'zgaradi. Bu qonuniyat emas, faqat umumiy yo'nalish.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Muddatli va talab qilinguncha omonat
| Belgi | Muddatli omonat | Talab qilinguncha omonat |
|---|---|---|
| Muddat | Shartnomada belgilangan | Muddatsiz |
| Pulni yechish | Odatda muddat oxirida, oldin yechish cheklangan | Istalgan vaqtda |
| Stavka | Odatda yuqoriroq | Odatda pastroq yoki umuman yo'q |
| Qo'shimcha to'ldirish | Shartnomaga bog'liq | Odatda mumkin |
| Kimga mos | Pul ma'lum muddat kerak bo'lmaganda | Tez kerak bo'lishi mumkin bo'lgan pul uchun |
Bank pulni uzoqroq va aniq muddatga olgani uchun muddatli omonatga ko'proq to'laydi. Talab qilinguncha omonat qulayroq, lekin daromadi kamroq. Kutilmagan xarajatlar uchun pulni tez yechiladigan joyda saqlash haqida favqulodda zaxira sahifasida yozganmiz.
Oddiy va murakkab foiz
Oddiy foiz - foiz faqat boshlang'ich summaga hisoblanadi. To'langan foiz alohida chiqariladi yoki kartaga o'tkaziladi va keyingi hisobga qo'shilmaydi. Hisob: summa × yillik stavka × muddat (yillarda).
Murakkab foiz (kapitalizatsiya) - har davr oxirida hisoblangan foiz omonat summasiga qo'shiladi. Keyingi davrda foiz kattaroq summaga hisoblanadi. Kapitalizatsiya qanchalik tez-tez bo'lsa (har oy, har chorak), bir xil e'lon qilingan stavkada yakuniy summa shunchalik ko'p bo'ladi. Batafsil: murakkab foiz.
Shartnomada qaysi usul ishlatilishini va foiz qachon qo'shilishini aniq ko'ring. "Yillik stavka" so'zining o'zi bu haqda hech narsa aytmaydi.
Depozit foizini hisoblash
Quyidagi kalkulyatorga summa, stavka, muddat, kapitalizatsiya davri, soliq va oylik to'ldirishni kiriting. U oddiy yoki murakkab foiz bo'yicha yakuniy summani va effektiv yillik stavkani ko'rsatadi.
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
Oddiy foiz: P × r × t. Murakkab foiz: har davrda foiz qoldiqqa qo‘shiladi; samarali yillik stavka = (1 + r/n)^n − 1. Soliq foiz har safar hisoblanganda ushlab qolinadi.
Kalkulyatorga bankning hozirgi stavkasini o'z shartnomangiz yoki rasmiy tarifidan kiriting. Natija - shu shartlardagi hisob, kafolat emas: stavka o'zgaruvchan bo'lsa yoki siz pulni muddatidan oldin yechsangiz, summa boshqacha bo'ladi.
Nominal va effektiv stavka
Nominal stavka - bank e'lon qiladigan yillik foiz. Effektiv stavka - kapitalizatsiyani hisobga olgandagi haqiqiy yillik daromad. Kapitalizatsiya bo'lmasa, ular teng. Foiz yil davomida qo'shilib borsa, effektiv stavka nominaldan yuqori bo'ladi.
Ikki bankni solishtirganda effektiv stavkani solishtiring. Kalkulyator uni avtomatik hisoblaydi. Batafsil: nominal va effektiv foiz stavkasi.
Muddatidan oldin yechish
Muddatli omonatni oldin yopsangiz, bank odatda foizni qayta hisoblaydi. Shartnomada quyidagilardan biri yozilgan bo'lishi mumkin:
- foiz pastroq stavkada (masalan, talab qilinguncha omonat stavkasida) qayta hisoblanadi;
- allaqachon to'langan foiz asosiy summadan ushlab qolinadi;
- qisman yechishga ruxsat bor, lekin ma'lum minimal qoldiq saqlanishi kerak;
- qisman yechish umuman taqiqlangan.
Aniq tartib har bir bankda va har bir omonat turida turlicha. Pul qo'yishdan oldin shartnomaning "muddatidan oldin qaytarish" bandini o'qing.
Foiz daromadiga soliq
Bank to'laydigan foiz - daromad. Soliq kodeksiga ko'ra Soliq kodeksi 381-modda: agar 2-qismda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, rezident jismoniy shaxslarning daromadi iqtibosda keltirilgan stavkada soliqqa tortiladi (dividendlar va foizlar uchun alohida stavka). Foizlarga qaysi stavka qo'llanishi, imtiyozlar bor-yo'qligi va soliqni kim hisoblashini bankdan yoki soliq organidan aniqlang. Qonunchilik o'zgarishi mumkin.
Kalkulyatorda soliq maydoni bor: amaldagi stavkani kiritsangiz, soliqdan keyingi summa ko'rinadi. Shartnomadagi summa soliqdan oldin yoki keyin ko'rsatilganini ham tekshiring.
Valyutadagi omonat
«Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi qonun (ZRU-573) 12-moddasi: rezident jismoniy shaxslar O‘zbekiston banklarida va chet eldagi banklarda xorijiy valyutada hisobvaraq va omonatlar ochishga haqli. Valyuta omonatida stavka odatda so'm omonatidan farq qiladi, daromad esa kurs o'zgarishiga ham bog'liq. So'mdagi hisobni rasmiy kurs bo'yicha aniq sana bilan yuriting. Kurslar: Markaziy bank kursi.
Inflyatsiya va real daromad
Stavka inflyatsiyadan past bo'lsa, omonatdagi summa o'sadi, lekin unga sotib olish mumkin bo'lgan narsalar kamayadi. Real stavka - taxminan nominal stavka minus inflyatsiya. Batafsil: inflyatsiya va jamg'arma.
Shartnomada nimani tekshirish kerak
- Stavka qat'iymi yoki o'zgaruvchanmi.
- Foiz qanday hisoblanadi: oddiymi yoki kapitalizatsiya bilan, qaysi davrda.
- Foiz qachon to'lanadi: har oy, muddat oxirida yoki boshqa tartibda.
- To'ldirish va qisman yechish mumkinmi, qanday cheklov bilan.
- Muddatidan oldin yopishda foiz qanday qayta hisoblanadi.
- Muddat oxirida omonat avtomatik uzaytiriladimi va qaysi stavkada.
- Soliq kim tomonidan va qanday ushlab qolinadi.
Xavf va kafolat
Bank omonati aksiyalarga yoki kaldiraçli savdoga nisbatan past xavfli vosita hisoblanadi, lekin xavfsiz emas: bank muammoga uchrashi, inflyatsiya daromadni yeyishi, valyuta kursi o'zgarishi mumkin. Omonatlarni kafolatlash tizimi qanday ishlashi haqida: omonatlar kafolati.
Omonat va boshqa vositalarni solishtirish uchun: omonat va aksiyalar, obligatsiyalar nima. Forex va CFD savdosi omonat emas: kaldiraç (leverage) bilan savdoda pul tez va to'liq yo'qotilishi mumkin, foiz kafolatlanmaydi.
Ko'p beriladigan savollar
Depozit foizi qanday hisoblanadi?
Oddiy foizda: summa × yillik stavka × muddat. Murakkab foizda har davr foizi summaga qo'shiladi va keyingi foiz kattaroq summaga hisoblanadi. O'z holatingizni yuqoridagi kalkulyatorda hisoblang.
Omonat foizi har oy to'lanadimi?
Bu shartnomaga bog'liq. Ba'zi omonatlarda foiz har oy to'lanadi, ba'zilarida muddat oxirida yoki summaga qo'shiladi.
Nima uchun e'lon qilingan stavka va real daromad farq qiladi?
Kapitalizatsiya, soliq, inflyatsiya va muddatidan oldin yechish shartlari tufayli. Solishtirish uchun effektiv stavkadan foydalaning.
Muddatidan oldin yechsam, pulim yo'qoladimi?
Asosiy summa odatda qaytariladi, lekin foiz pastroq stavkada qayta hisoblanishi yoki to'langan foiz ushlab qolinishi mumkin. Aniq tartib shartnomada yozilgan.
Foizga soliq to'lanadimi?
Foiz daromad hisoblanadi va soliq kodeksiga ko'ra foizlar uchun alohida stavka belgilangan. Amaldagi stavka va tartibni bankdan yoki soliq organidan tekshiring.
Bank stavkalari nimaga bog'liq?
Asosan Markaziy bankning asosiy stavkasi, bankning pulga bo'lgan ehtiyoji, muddat va valyutaga. Asosiy stavka haqidagi rasmiy ma'lumot - Markaziy bank saytida.