Kredit nima
Kredit — bank yoki boshqa moliya tashkiloti qarzga beradigan pul. Qarz oluvchi shu pulni kelishilgan muddatda qaytaradi va undan foydalangani uchun foiz to'laydi.
Kredit olish shartnoma bilan rasmiylashtiriladi. Shartnomada qarz summasi, foiz stavkasi, muddat, to'lov jadvali, garov va qo'shimcha to'lovlar yoziladi. Kreditning haqiqiy narxini aynan shu hujjat belgilaydi, reklama emas.
Bank krediti bir necha turda bo'ladi: iste'mol krediti, avtokredit, ipoteka, kredit karta, mikroqarz. Mexanikasi deyarli bir xil, farqi shartlar va garovda.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Kreditning asosiy qismlari
| Atama | Ma'nosi |
|---|---|
| Asosiy qarz | Bankdan olingan summa. Foiz shu summaning qaytarilmagan qismiga hisoblanadi |
| Foiz stavkasi | Qarzdan foydalanish narxi, odatda yillik stavka sifatida ko'rsatiladi |
| Muddat | Qarz to'liq qaytarilishi kerak bo'lgan davr |
| To'lov usuli | Annuitet (teng to'lov) yoki differensial (kamayib boruvchi to'lov) |
| Garov | Qarz qaytarilmasa bank undiradigan mol-mulk: uy, avtomobil yoki boshqa aktiv |
| Kafil | Qarz oluvchi to'lamasa, javobgarlikni oladigan shaxs |
| Qo'shimcha xarajatlar | Komissiyalar, sug'urta, baholash xizmati, kechikish uchun jarima |
| Umumiy qiymat | Muddat davomida to'lanadigan barcha pul: asosiy qarz, foiz va qo'shimcha xarajatlar |
Kredit kalkulyatori
Kalkulyatorga qarz summasi, yillik stavka va muddatni kiriting. U oylik to'lovni (annuitet yoki differensial), jami foizni, yillik jadvalni va muddatidan oldin to'lash ta'sirini ko'rsatadi.
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
| Yil | To‘langan | To‘langan foiz | Balans |
|---|
Annuitet: A = P × i / (1 − (1 + i)^−n), i = yillik stavka / 12. Kamayib boruvchi: asosiy qarzning P / n qismi + qolgan qarzga hisoblangan foiz. Komissiyalar va sug‘urta hisobga olinmagan.
Kalkulyator natijasi taxminiy. Bankning aniq taklifi shartnomadagi va to'lov jadvalidagi raqamlar bilan tekshiriladi.
Kredit foizi qanday hisoblanadi
Ko'pchilik bank kreditlarida foiz asosiy qarzning qoldig'iga hisoblanadi. Yillik stavka oyga bo'linadi va har oy qolgan qarzga qo'llanadi.
Shu sababli:
- muddat boshida qoldiq katta, shuning uchun to'lovning ko'p qismini foiz tashkil qiladi;
- qarz kamaygan sari foiz ulushi qisqaradi va asosiy qarz ulushi o'sadi;
- muddat qancha uzun bo'lsa, oylik to'lov kamroq, lekin jami foiz ko'proq bo'ladi.
Muddat va stavkaning ta'sirini kalkulyatorda turli qiymatlarni kiritib solishtiring.
Annuitet va differensial to'lov
Annuitetda har oylik to'lov teng. Dastlab uning katta qismi foizga ketadi.
Differensial to'lovda asosiy qarz teng qismlarga bo'linadi, foiz esa qoldiqqa qo'shiladi. Dastlabki to'lovlar yuqoriroq, keyin kamayib boradi. Jami foiz odatda annuitetdagidan kam.
Batafsil: Annuitet va differensial to'lov.
Kreditning umumiy qiymati
Nominal stavka kreditning to'liq narxini ko'rsatmaydi. Komissiya, majburiy sug'urta va boshqa to'lovlar haqiqiy xarajatni oshiradi.
Shuning uchun turli takliflarni solishtirganda effektiv foiz stavkasiga qarang. Effektiv stavka barcha majburiy to'lovlarni hisobga oladi. Bu haqda: Kreditning effektiv stavkasi va Nominal va effektiv stavka.
Jami to'lanadigan summani hisoblash uchun:
- Kalkulyatorda jami foizni toping.
- Unga shartnomadagi barcha komissiya va sug'urta to'lovlarini qo'shing.
- Natijani olingan asosiy qarz bilan solishtiring.
Garov va kafillik
Garovli kreditda bank qarz qaytarilmasa, garov mulkini undirish huquqiga ega bo'ladi. Ipotekada garov odatda sotib olinayotgan uyning o'zi. Avtokreditda — avtomobil.
Garov bank uchun xavfni kamaytiradi, shuning uchun garovli kredit shartlari garovsiznikidan farq qilishi mumkin. Qarz oluvchi uchun esa xavf ortadi: to'lovlar to'xtasa, mulkdan ayrilish mumkin.
Kafil qarz oluvchi bilan birga javob beradi. Kafil bo'lishga rozi bo'lishdan oldin shartnomani to'liq o'qing.
Ipoteka bo'yicha: Ipoteka asoslari.
Bank krediti stavkasi nimaga bog'liq
Bank stavkasiga bir nechta omil ta'sir qiladi:
- Markaziy bank siyosati. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) pul-kredit siyosatini olib boradi. Ma'lumot uchun: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Asosiy stavka o'zgarsa, banklar ham kredit va depozit stavkalarini qayta ko'rib chiqishi mumkin.
- Inflyatsiya. Narxlar tez o'ssa, banklar yuqoriroq stavka so'raydi. Qarang: Inflyatsiya va jamg'arma.
- Valyuta. Kredit qaysi valyutada olingani muhim. Daromad boshqa valyutada bo'lsa, kurs o'zgarishi qarzni oshirishi mumkin. Rasmiy kurslar: Markaziy bank kursi.
- Qarz oluvchining profili. Daromad, kredit tarixi va qarz yuki bankning qaroriga ta'sir qiladi.
Amaldagi asosiy stavkani faqat Markaziy bankning rasmiy sahifasidan, e'lon qilingan sanasi bilan birga tekshiring.
Kredit olishdan oldin nimani tekshirish kerak
- Oylik to'lov barqaror daromadingizning qancha qismini egallashi. Qarang: Qarz yuki koeffitsienti.
- Stavka qat'iymi yoki o'zgaruvchanmi.
- Barcha komissiya va sug'urta to'lovlari ro'yxati.
- Kechikish uchun jarimalar.
- Muddatidan oldin to'lash shartlari va cheklovlari.
- Kredit tarixingiz holati: Kredit tarixi va skoring.
- Favqulodda zaxira bormi: Favqulodda zaxira.
Muddatidan oldin to'lash
Qarzning bir qismini oldinroq qaytarsangiz, qoldiq kamayadi va keyingi foiz ham kamayadi. Bank odatda yo muddatni qisqartirishni, yo oylik to'lovni kamaytirishni taklif qiladi. Muddatni qisqartirish odatda jami foizni ko'proq kamaytiradi.
Kalkulyatordagi muddatidan oldin to'lash bo'limida har ikkala variantni solishtirish mumkin. Batafsil: Kreditni muddatidan oldin yopish.
Kredit xavflari
- To'lov qobiliyatini yo'qotish. Daromad kamaysa, to'lov og'ir yukka aylanadi va jarimalar qo'shiladi.
- Qarzni qarz bilan yopish. Bir kreditni boshqasi bilan qoplash qarzni tez oshiradi. Qarang: Qarz tuzoqlari.
- Kredit karta. Imtiyozli davr tugagach foiz qoldiqqa hisoblana boshlaydi: Kredit karta foizi.
- Qarz pulga treyding yoki investitsiya. Bozor narxlari tushishi mumkin, qarz va foiz esa saqlanib qoladi. Leverejli forex va CFD savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin; qarz mablag'i bilan bu xavf yanada ortadi.
Boshqa mavzular: Kredit va ipoteka, Jamg'arma, investitsiya, kredit.
Ko'p beriladigan savollar
Kredit nima va depozitdan farqi nimada?
Kreditda siz bankdan qarz olasiz va foiz to'laysiz. Depozitda bank sizdan pul oladi va sizga foiz to'laydi. Qarang: Depozit foizi.
Kredit foizi nimaga hisoblanadi?
Ko'pchilik bank kreditlarida qaytarilmagan asosiy qarz qoldig'iga hisoblanadi. Aniq usul shartnomada yoziladi.
Annuitet yoki differensial: qaysi biri arzonroq?
Bir xil summa, stavka va muddatda differensial usulda jami foiz odatda kamroq, lekin dastlabki to'lovlar yuqoriroq. Kalkulyatorda solishtiring.
Uzoq muddat oylik to'lovni kamaytiradimi?
Ha, lekin jami to'lanadigan foiz ko'payadi.
Kreditning haqiqiy narxini qanday bilaman?
Jami foizga barcha komissiya va sug'urta to'lovlarini qo'shing yoki effektiv foiz stavkasiga qarang.
Markaziy bank stavkasi mening kreditimga ta'sir qiladimi?
Qat'iy stavkali kreditda shartnoma stavkasi odatda o'zgarmaydi. O'zgaruvchan stavkali kreditda ta'sir qilishi mumkin. Shartnomangizni tekshiring.
Kalkulyator natijasi bank hisobi bilan mos kelmasa-chi?
Bank sanalar, kunlar soni va qo'shimcha to'lovlarni boshqacha hisoblashi mumkin. Asosiy manba — bank bergan to'lov jadvali.