Kredit tarixi va kredit skoring

Kredit tarixi nima

Kredit tarixi sizning qarz olish va uni qaytarish bo'yicha yozuvlaringiz to'plamidir. U qaysi kreditlarni olganingizni, to'lovlarni o'z vaqtida qilganingizni yoki kechiktirganingizni ko'rsatadi.

Bu ma'lumotlarni banklar va boshqa kreditorlar kredit byurosiga yuboradi. Kredit byurosi shu ma'lumotlarni saqlaydigan va qonunda belgilangan tartibda kreditorlarga beradigan tashkilotdir. Yangi ariza berganingizda bank shu yozuvlarni ko'rib, xavfni baholaydi.

Kredit asoslari haqida Kredit qanday ishlaydi sahifasida yozilgan.

Kredit byurosi nimalarni qayd etadi

Odatda kredit hisobotida quyidagilar bo'ladi:

Shaxsiy ma'lumotlar: ism, hujjat ma'lumotlari, identifikatsiya raqami.
Ochiq va yopilgan kreditlar: kredit turi, kreditor, summa, muddat.
To'lov intizomi: to'lovlar o'z vaqtida qilinganmi, kechikish qancha davom etgan.
Joriy qarz qoldig'i: hozir qancha qarzingiz qolgan.
Kredit kartalar va limitlar: berilgan limit va undan qancha foydalanilayotgani.
Kafillik: boshqa odamning krediti bo'yicha kafil bo'lganingiz.
So'rovlar: qaysi tashkilotlar hisobotingizni so'ragani.

Hisobotda aynan qaysi maydonlar borligi va ular qancha muddat saqlanishi qonunchilik va byuroning qoidalariga bog'liq. Aniq tartibni bankingizdan yoki rasmiy manbalardan tekshiring.

Kredit skoring qanday ishlaydi

Kredit skoring kredit tarixi va boshqa ma'lumotlar asosida hisoblanadigan ball. U qarz o'z vaqtida qaytarilishi ehtimolini taxmin qiladi. Ball qanchalik yuqori bo'lsa, model sizni shunchalik kam xavfli deb hisoblaydi.

Skoring modellari odatda quyidagi omillarga qaraydi:

Omil	Nimani ko'rsatadi
To'lov intizomi	Kechikishlar bor-yo'qligi va ularning muddati
Qarz yuki	Daromadga nisbatan oylik to'lovlar
Limitdan foydalanish	Kredit kartadagi limitning qanchasi band
Tarix davomiyligi	Kreditlardan qancha vaqtdan beri foydalanasiz
Yangi so'rovlar	Qisqa vaqt ichida ko'p ariza berilganmi
Kredit turlari	Iste'mol krediti, karta, ipoteka aralashmasi

Har bir bank o'z modelidan ham foydalanishi mumkin. Shuning uchun turli banklar bir xil arizaga turlicha javob berishi mumkin. Skoring ballining o'zi kredit berish yoki rad etish to'g'risidagi yakuniy qaror emas. Bank daromad, ish joyi va garov kabi ma'lumotlarni ham hisobga oladi.

Qarz yukini qanday hisoblash haqida: Qarz yuki koeffitsienti.

Kredit reytingi va skoring farqi

Kundalik nutqda "kredit reytingi" va "kredit skoring" ko'pincha bir ma'noda ishlatiladi. Aniqroq aytganda:

Kredit skoring jismoniy shaxs uchun hisoblanadigan ball.
Kredit reytingi keng ma'noda kompaniyalar, banklar yoki davlat obligatsiyalariga reyting agentliklari beradigan baho uchun ham ishlatiladi.

Jismoniy shaxs uchun ikkala atama ham kreditor sizni qanchalik ishonchli deb hisoblashini bildiradi.

Kredit tarixini yaxshilash

Kredit tarixini tezda "tozalab beradigan" qonuniy usul yo'q. Tarix har oyda to'lovlaringiz orqali asta-sekin yaxshilanadi.

To'lovlarni kechiktirmang. Bu eng muhim omil. Avtoto'lov yoki eslatma qo'ying.
Mavjud kechikishni yoping. Qarzni to'lab, keyin bank orqali hisobot yangilanganini tekshiring.
Karta limitini to'liq ishlatmang. Limitning katta qismi doim band bo'lishi xavf belgisi sifatida ko'rilishi mumkin. Batafsil: Kredit karta foizi.
Ko'p ariza bermang. Qisqa vaqtdagi ko'p so'rovlar ballni pasaytirishi mumkin.
Mikroqarzlar zanjiridan qoching. Eski qarzni yangisi bilan yopish tarixni yomonlashtiradi: Qarz tuzoqlari.
Zaxira yarating. Kutilmagan xarajat to'lov kechikishiga olib kelmasligi uchun: Favqulodda zaxira.
Kafil bo'lishdan oldin o'ylang. Qarzdor to'lamasa, bu sizning tarixingizga ham ta'sir qilishi mumkin.

Kreditni muddatidan oldin yopish skoringga qanday ta'sir qilishi bankka bog'liq. Mexanikasi haqida: Muddatidan oldin to'lash.

Hisobotdagi xatolarni tuzatish

Hisobotingizda o'zingizga tegishli bo'lmagan kredit yoki yopilgan qarz "ochiq" ko'rinsa, ma'lumotni yuborgan bankka yozma murojaat qiling. To'lov kvitansiyalari va kredit yopilgani haqidagi ma'lumotnomani saqlang. Hisobotni olish va e'tiroz berish tartibini bankingizdan yoki byuroning rasmiy kanallaridan aniqlang.

Kredit tarixi va foiz stavkasi

Yaxshi kredit tarixi bankning sizga taklif qiladigan shartlariga ta'sir qilishi mumkin. Lekin stavkaning umumiy darajasi iqtisodiy sharoitga ham bog'liq. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) asosiy stavkani belgilaydi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.

Kreditning haqiqiy qiymatini solishtirish uchun nominal stavkaga emas, effektiv stavkaga qarang: Kreditning effektiv stavkasi. To'lovlarni hisoblash uchun Kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning. Boshqa mavzular: Kredit va ipoteka.

Ko'p beriladigan savollar

Kredit tarixi bo'lmasa, kredit berilmaydimi?

Berilishi mumkin, lekin bank xavfni baholash uchun kamroq ma'lumotga ega bo'ladi. Shuning uchun boshqa ma'lumotlarni ko'proq so'rashi yoki shartlarni qattiqroq qo'yishi mumkin.

Hisobotimni o'zim ko'rishim mumkinmi?

Odatda qarzdor o'z hisobotini so'rash huquqiga ega. Aniq tartibni bankingizdan yoki byuroning rasmiy manbalaridan tekshiring.

Kechikish tarixdan qachon o'chadi?

Saqlash muddati qonunchilik va byuro qoidalari bilan belgilanadi. Bu ma'lumotni rasmiy manbadan aniqlang.

Skoring ballini pul evaziga oshirib beradiganlarga ishonish mumkinmi?

Yo'q. Hisobotdagi to'g'ri ma'lumotni pul evaziga o'chirib bo'lmaydi. Bunday takliflar ko'pincha firibgarlikdir.

Kredit tarixini yaxshilash uchun ataylab kredit olish kerakmi?

Bu majburiy emas. Keraksiz kredit qo'shimcha foiz va qarz yukini anglatadi. Kreditni faqat ehtiyoj bo'lsa va to'lay olishingizga ishonchingiz komil bo'lsa oling.