Kredit to'lov turlari nima
Kredit olganda har oylik to'lov odatda ikki qismdan iborat bo'ladi:
- asosiy qarz – bankdan olingan summaning qaytariladigan qismi;
- foiz – qarzning hali qaytarilmagan qoldig'iga hisoblangan to'lov.
Bank bu qismlarni muddat bo'yicha qanday taqsimlashi to'lov jadvali deyiladi. Amalda keng tarqalgan usullar annuitet va differensial to'lovdir. Foiz stavkasi va muddat bir xil bo'lsa ham, bu usullar oylik to'lovning hajmini va jami to'lanadigan foizni o'zgartiradi.
Kredit tuzilishi haqida umumiy ma'lumot Kredit qanday ishlaydi sahifasida bor.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Annuitet nima
Annuitet to'lov – butun muddat davomida oylik to'lov bir xil bo'ladigan usul. Summa o'zgarmaydi, lekin uning ichidagi nisbat o'zgaradi:
- muddat boshida qarz qoldig'i katta bo'lgani uchun to'lovning ko'p qismi foizga ketadi;
- har oy qoldiq kamayadi, foiz qismi kichrayadi, asosiy qarz qismi esa kattalashadi;
- muddat oxirida to'lovning deyarli hammasi asosiy qarzni yopadi.
Annuitet summasi foiz stavkasi, muddat va kredit summasidan maxsus formula bilan hisoblanadi. Formulani qo'lda yechish shart emas, quyidagi kalkulyator buni o'zi qiladi.
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
| Yil | To‘langan | To‘langan foiz | Balans |
|---|
Annuitet: A = P × i / (1 − (1 + i)^−n), i = yillik stavka / 12. Kamayib boruvchi: asosiy qarzning P / n qismi + qolgan qarzga hisoblangan foiz. Komissiyalar va sug‘urta hisobga olinmagan.
Kalkulyatorga summa, stavka va muddatni kiriting, so'ng to'lov turini tanlang. U oylik to'lovni, jami foizni, yillik jadvalni va muddatidan oldin to'lash ta'sirini ko'rsatadi.
Differensial to'lov
Differensial to'lov – asosiy qarz muddat bo'yicha teng qismlarga bo'linadigan usul. Har oy asosiy qarzning bir xil qismi qaytariladi, foiz esa qolgan qoldiqqa hisoblanadi.
Natijada:
- birinchi to'lovlar eng katta bo'ladi, chunki foiz to'liq qarzga hisoblanadi;
- har oy qoldiq kamaygani sari foiz va umumiy to'lov kamayadi;
- oxirgi to'lovlar eng kichik bo'ladi.
Jami foiz nega farq qiladi
Foiz har doim qarz qoldig'iga hisoblanadi. Shuning uchun asosiy farq – qarz qanchalik tez kamayishida.
Differensial usulda asosiy qarz boshidanoq sezilarli qismlarda qaytariladi, qoldiq tezroq kichrayadi va foiz kamroq summaga hisoblanadi. Annuitetda boshlang'ich oylarda asosiy qarz sekin kamayadi, shuning uchun foiz uzoqroq vaqt davomida kattaroq qoldiqqa hisoblanadi.
Summa, stavka va muddat bir xil bo'lsa, odatda differensial usulda jami foiz kamroq, annuitetda ko'proq chiqadi. Farqning hajmi stavka va muddatga bog'liq: muddat qancha uzoq va stavka qancha yuqori bo'lsa, farq shuncha katta bo'ladi. Aniq raqamni kalkulyatorda ikkala turni ketma-ket hisoblab ko'ring.
| Ko'rsatkich | Annuitet | Differensial |
|---|---|---|
| Oylik to'lov | Butun muddat bir xil | Boshida katta, keyin kamayadi |
| Boshlang'ich yuk | Pastroq | Yuqoriroq |
| Asosiy qarz kamayishi | Boshida sekin | Bir tekis |
| Jami foiz | Odatda ko'proq | Odatda kamroq |
| Byudjetni rejalashtirish | Oddiyroq, summa o'zgarmaydi | Har oy summa o'zgaradi |
Tanlashda nimalarni hisobga olish kerak
Bu yerda biror usulni tavsiya qilmaymiz, faqat mexanikani tushuntiramiz. Solishtirishda quyidagilarga e'tibor bering:
- Boshlang'ich to'lov va daromad. Differensial usulda birinchi oylardagi to'lov eng og'ir. Bank odatda qarz yukini aynan shu to'lovga qarab baholaydi. Batafsil: Qarz yuki koeffitsienti.
- Effektiv stavka. Shartnomadagi nominal stavka barcha xarajatlarni ko'rsatmasligi mumkin. Komissiya va qo'shimcha to'lovlar haqida: Kreditning effektiv stavkasi va Nominal va effektiv stavka.
- Muddatidan oldin to'lash. Annuitetda qo'shimcha to'lov qilinsa, bank odatda oylik summani yoki muddatni qayta hisoblaydi. Qaysi variant qo'llanishi shartnomaga bog'liq. Batafsil: Muddatidan oldin to'lash.
- Bank taklifi. Hamma banklar ikkala turni ham taklif qilmaydi. Ayrim mahsulotlarda, masalan ipotekada, faqat bitta usul bo'lishi mumkin. Qarang: Ipoteka asoslari.
Stavkalar haqida ma'lumot qayerdan olinadi
Bu sahifada aniq stavka yoki misol summalari keltirilmagan. Raqamlarni kalkulyatorga o'zingiz kiritasiz yoki bankning rasmiy shartlaridan olasiz.
Umumiy foiz muhitini O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) saytidan kuzatish mumkin: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Bank kredit stavkasi asosiy stavkaga teng emas. Uni har bir bank o'zi belgilaydi, shuning uchun amaldagi shartni bankning o'zidan, sana bilan birga tekshiring.
Boshqa kredit va qarz mavzulari Kredit va ipoteka bo'limida, barcha hisob-kitob vositalari Kalkulyatorlar sahifasida jamlangan.
Ko'p beriladigan savollar
Annuitet to'lov nima degani?
Bu butun muddat davomida oylik to'lov bir xil bo'ladigan usul. Uning ichida foiz qismi asta-sekin kamayadi, asosiy qarz qismi esa ortadi.
Differensial to'lov nima?
Bu asosiy qarz teng qismlarda qaytariladigan, foiz esa qoldiqqa hisoblanadigan usul. To'lov boshida katta bo'ladi va har oy kamayadi.
Qaysi turda jami foiz kamroq?
Summa, stavka va muddat bir xil bo'lsa, odatda differensial usulda kamroq, chunki qarz qoldig'i tezroq kamayadi. Aniq farqni kalkulyatorda hisoblang.
Annuitetda oylik to'lov o'zgarishi mumkinmi?
Qat'iy stavkada odatda o'zgarmaydi. O'zgaruvchan stavkada yoki muddatidan oldin to'lovdan keyin bank jadvalni qayta hisoblashi mumkin. Bu shartnomada yozilgan bo'ladi.
Kalkulyator natijasi bank jadvaliga to'liq mos keladimi?
Har doim emas. Bank kunlarni hisoblash usuli, komissiyalar va yaxlitlash qoidalarini qo'llashi mumkin. Rasmiy jadvalni bankdan so'rang va kalkulyator natijasi bilan solishtiring.