| Yil | Siz kiritgan summa | Balans |
|---|---|---|
| 1 | 22 000 000 | 22 790 474 |
| 2 | 34 000 000 | 36 235 334 |
| 3 | 46 000 000 | 50 368 058 |
| 4 | 58 000 000 | 65 223 839 |
| 5 | 70 000 000 | 80 839 670 |
| 6 | 82 000 000 | 97 254 436 |
| 7 | 94 000 000 | 114 509 013 |
| 8 | 106 000 000 | 132 646 367 |
| 9 | 118 000 000 | 151 711 662 |
| 10 | 130 000 000 | 171 752 374 |
Murakkab foiz nima
Murakkab foiz (ruscha «složny protsent», inglizcha «compound interest») foizning faqat boshlang'ich summaga emas, avval hisoblangan foizlarga ham hisoblanishidir. Foiz asosiy summaga qo'shiladi. Keyingi davrda stavka shu kattalashgan summaga qo'llanadi.
Oddiy foizda esa foiz har safar faqat boshlang'ich summadan hisoblanadi. Hisoblangan foiz alohida turadi va keyingi hisobga kirmaydi.
Farq qisqa muddatda kichik ko'rinadi. Muddat uzaygani sari u sezilarli o'sadi, chunki har davrda o'sish bazasi kattalashadi. Qancha farq qilishini yuqoridagi kalkulyatorda o'z ma'lumotlaringiz bilan ko'rasiz.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Murakkab foiz qanday hisoblanadi
Hisobda to'rtta kattalik qatnashadi:
- Boshlang'ich summa: siz qo'ygan mablag'.
- Yillik nominal stavka: shartnomada yozilgan stavka, kapitallashuv hisobga olinmagan.
- Kapitallashuv chastotasi: foiz summaga qanchalik tez-tez qo'shilishi (har kuni, har oy, har chorakda, yil oxirida).
- Muddat: pul qancha vaqt ishlashi.
Mexanizm shunday: yillik stavka davrlarga bo'linadi. Har davr oxirida summa davr stavkasi ulushida oshadi. Keyingi davr shu yangi summadan boshlanadi. Jarayon muddat tugaguncha takrorlanadi.
Aniq formulada daraja ishlatiladi. Uni qo'lda hisoblash noqulay, shuning uchun sahifadagi kalkulyatordan foydalanish qulayroq.
Kapitallashuv chastotasi nima beradi
Nominal stavka bir xil bo'lsa ham, foiz qanchalik tez-tez qo'shilsa, yil oxiridagi natija shuncha yuqori bo'ladi. Oylik kapitallashuv yillikka qaraganda ko'proq, kunlik esa oylikka qaraganda yana biroz ko'proq beradi.
Shuning uchun turli takliflarni solishtirganda faqat nominal stavkaga qarash yetarli emas. Kapitallashuvni hisobga olgan holda yillik natijani ko'rsatadigan effektiv stavka bilan solishtiring. Bu haqda batafsil: Nominal va effektiv stavka.
| Kapitallashuv | Mexanizm | Natijaga ta'siri |
|---|---|---|
| Yil oxirida | Foiz yilda faqat bir marta qo'shiladi | Effektiv stavka nominalga teng |
| Har chorakda | Foiz chorak oxirida qo'shiladi | Effektiv stavka nominaldan yuqori |
| Har oy | Foiz oy oxirida qo'shiladi | Chorakdagidan biroz yuqori |
| Har kuni | Foiz har kuni qo'shiladi | Oylikdan yana ozgina yuqori |
Amalda chastotalar orasidagi farq, odatda, stavka va muddat ta'siridan kichikroq bo'ladi.
Muntazam to'ldirish
Ko'pchilik bir martalik summa bilan emas, har oy qo'shib boriladigan mablag' bilan jamg'aradi. Har bir to'ldirish o'zi qo'shilgan paytdan boshlab foiz ola boshlaydi. Erta qo'shilgan pul uzoqroq ishlaydi.
Kalkulyatorda oylik to'ldirish summasini kiritsangiz, natija ikki qismga ajraladi: siz qo'ygan mablag'lar yig'indisi va ular ustiga hisoblangan foiz. Muddat oshgani sari foiz qismining ulushi ortib boradi.
Hisoblashda quyidagilarga e'tibor bering:
- To'ldirish davr boshida yoki oxirida qilinishi natijani biroz o'zgartiradi.
- Bank omonatida qo'shimcha to'ldirish ruxsat etilishi va uning shartlari shartnomada yoziladi.
- Muddatidan oldin yechib olsangiz, foiz qayta hisoblanishi mumkin. Shartnomani o'qing.
Omonat foizi amalda qanday hisoblanishi haqida: Depozit foizi.
Mablag'ning o'z miqdoricha o'sishi: taqribiy qoida
Kapital qancha vaqtda o'z hajmiga teng miqdorda o'sishini tez baholash uchun ma'lum taqribiy qoida bor. Unda doimiy son yillik foiz stavkasiga bo'linadi va natija taxminiy yillar sonini beradi. Aniq javob esa logarifm orqali hisoblanadi.
O'rtacha stavkalarda taqribiy qoida aniq formulaga yaqin natija beradi. Juda past yoki juda yuqori stavkalarda xatolik kattalashadi. Quyidagi vosita taqribiy va aniq natijani yonma-yon ko'rsatadi:
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
| Yillik stavka, % | Ikki barobar bo‘lish uchun yillar (72 qoidasi) | Aniq yillar |
|---|---|---|
| 1% | 72 | 69,66 |
| 2% | 36 | 35 |
| 3% | 24 | 23,45 |
| 4% | 18 | 17,67 |
| 6% | 12 | 11,9 |
| 8% | 9 | 9,01 |
| 10% | 7,2 | 7,27 |
| 12% | 6 | 6,12 |
| 15% | 4,8 | 4,96 |
| 20% | 3,6 | 3,8 |
72 qoidasi: yillar ≈ 72 / stavka. Aniq: ln 2 / ln(1 + stavka), yillik kapitallashuv bilan.
Bu qoida xarajatlarga ham qo'llanadi. Inflyatsiya yuqori bo'lsa, xuddi shu mantiq bilan pulning xarid quvvati qancha vaqtda sezilarli kamayishini baholash mumkin. Batafsil: Inflyatsiya va jamg'arma.
Real natija: inflyatsiya va soliq
Kalkulyator ko'rsatgan summa nominal natijadir. Real o'sishni baholash uchun undan inflyatsiya ta'sirini chiqarib tashlang. Agar omonat stavkasi inflyatsiyadan past bo'lsa, summa o'sgani bilan xarid quvvati kamayishi mumkin.
Iqtisodiyotdagi stavkalar uchun asosiy rasmiy manba O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) hisoblanadi. Uning sahifasi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Kalkulyatorga stavka kiritayotganda uni rasmiy manbadan oling va qaysi sanaga tegishli ekanini yozib qo'ying. Ko'rsatkichlar haqida: O'zbekiston: kurslar va iqtisodiyot.
Soliq ham natijani kamaytiradi. Soliq kodeksi 381-modda: agar 2-qismda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, rezident jismoniy shaxslarning daromadi iqtibosda keltirilgan stavkada soliqqa tortiladi (dividendlar va foizlar uchun alohida stavka). Foiz daromadiga qaysi stavka qo'llanishini soliq organining rasmiy manbalaridan tekshiring.
Murakkab foiz qarzda ham ishlaydi
Bu mexanizm faqat jamg'armaga xos emas. Kredit kartadagi to'lanmagan qarzga foiz qo'shilsa, keyingi foiz kattalashgan qarzga hisoblanadi va qarz tez o'sadi. Batafsil: Kredit karta foizi va Qarz tuzoqlari.
Xuddi shu mantiq zararlarga ham tegishli. Kapital ketma-ket kamaysa, avvalgi darajaga qaytish uchun qolgan summa yo'qotilgan ulushdan kattaroq foizga o'sishi kerak bo'ladi. Leveraj (qarz mablag'i bilan kattalashtirilgan pozitsiya) qo'llanadigan forex va CFD savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Bu xavf haqida: Risklarni boshqarish.
Kalkulyatordan to'g'ri foydalanish
- Boshlang'ich summani kiriting.
- Yillik nominal stavkani rasmiy manbadan yoki shartnomadan oling.
- Kapitallashuv chastotasini shartnomadagidek tanlang.
- Oylik to'ldirish bo'lsa, uni kiriting.
- Muddatni belgilang va natijani turli stavkalar bilan solishtiring.
Kalkulyator mexanizmni ko'rsatadi, kelajakdagi daromadni kafolatlamaydi. Stavkalar o'zgaradi, omonat shartlari ham farq qiladi. Boshqa vositalar: Kalkulyatorlar. Jamg'arma rejasining asosi haqida: Favqulodda zaxira va Investitsiya nima.
Ko'p beriladigan savollar
Murakkab foiz bilan oddiy foizning asosiy farqi nima?
Oddiy foiz har safar faqat boshlang'ich summadan hisoblanadi. Murakkab foiz esa avval qo'shilgan foizlarni ham o'z ichiga olgan summadan hisoblanadi.
Kapitallashuv chastotasi qanchalik muhim?
Stavka bir xil bo'lsa, tez-tez kapitallashuv biroz ko'proq natija beradi. Takliflarni solishtirishda effektiv stavkaga qarang.
Taqribiy qoida qanchalik aniq?
O'rtacha stavkalarda u aniq formulaga yaqin natija beradi. Chetki stavkalarda xatolik ortadi. Kalkulyatorda ikkala natijani solishtirib ko'ring.
Kalkulyatordagi stavkani qayerdan olish kerak?
Shartnomangizdan yoki rasmiy manbadan oling. Iqtisodiyotdagi stavkalar uchun asosiy manba O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Qiymat qaysi sanaga tegishli ekanini yozib qo'ying.
Kalkulyator natijasi kafolatmi?
Yo'q. U kiritilgan ma'lumotlar asosidagi hisob-kitob. Amaldagi natija stavka o'zgarishi, inflyatsiya, soliq va shartnoma shartlariga bog'liq.
Murakkab foiz zararga ham ta'sir qiladimi?
Ha. Qarzga qo'shilgan foiz va ketma-ket zararlar ham shu mantiq bilan kattalashadi. Leverajli savdoda bu ayniqsa tez yuz beradi.