Zarardan qochish effekti: nega zararni ushlab, foydani erta yopamiz

Zarardan qochish nima

Zarardan qochish (inglizcha loss aversion) bu odamning bir xil hajmdagi yo'qotishni bir xil hajmdagi daromaddan kuchliroq his qilishi. Hisobdan pul ketishi, xuddi shuncha pul tushishidan ko'ra kuchliroq og'riq beradi.

Bu xarakter zaifligi emas. Bu ko'pchilik odamlarda kuzatiladigan, qaror qabul qilishning odatiy xususiyati. Treydingda u muammoga aylanadi, chunki bozor narxi treyderning his-tuyg'usiga qarab harakat qilmaydi.

Bu mavzu Treyding psixologiyasi bo'limining bir qismi va qo'rquv va ochko'zlik bilan yaqin bog'liq.

Prospect theory oddiy tilda

Zarardan qochish g'oyasi psixologlar Daniel Kahneman va Amos Tversky ishlab chiqqan prospect theory (istiqbollar nazariyasi) ichida tasvirlangan. Nazariyaning treyderga kerakli qismi uchta g'oyadan iborat.

Mos yozuv nuqtasi

Odam natijani umumiy boylik bo'yicha emas, biror nuqtaga nisbatan baholaydi. Treyderda bu nuqta ko'pincha kirish narxi bo'ladi. Narx kirish narxidan yuqori bo'lsa "foyda", past bo'lsa "zarar" deb seziladi, garchi bozor uchun kirish narxining hech qanday ahamiyati bo'lmasa ham. Bu anchoring bias bilan yaqin.

Yo'qotish kuchliroq og'riydi

Nazariyaga ko'ra, yo'qotish egri chizig'i daromad egri chizig'idan tikroq. Shuning uchun odam kichik yo'qotishdan qochish uchun mantiqsiz qadamlarga boradi.

Foyda va zararda risk boshqacha qabul qilinadi

• Foyda zonasida odam xavfdan qochadi: aniq, kichikroq foydani noaniq, kattaroq foydadan afzal ko'radi.
• Zarar zonasida odam xavfni qidiradi: aniq zararni qabul qilish o'rniga "balki qaytar" degan tavakkalni tanlaydi.

Klassik tajribalarda odamlar aniq daromad va tasodifiy o'yin o'rtasida ko'pincha aniq daromadni tanlagan. Aniq yo'qotish va tasodifiy o'yin o'rtasida esa ko'pincha o'yinni tanlagan. Treyding grafigida aynan shu xatti-harakat takrorlanadi.

Disposition effect: foydalini sotish, zararlini ushlash

Moliya tadqiqotchilari Hersh Shefrin va Meir Statman bu xatti-harakatni disposition effect deb nomlagan: investorlar narxi o'sgan aktivni tez sotadi, narxi tushganini esa uzoq ushlab turadi. Keyinroq Terrance Odean broker mijozlarining hisob ma'lumotlarini o'rganib, shu tendensiyani kuzatgan. U investorlar sotgan foydali aktivlar o'rtacha hisobda ular ushlab qolgan zararli aktivlardan yomonroq natija bermaganini ham qayd etgan.

Treyderda bu odatda shunday ko'rinadi:

• foydadagi pozitsiya "qo'ldan ketmasin" deb rejadagi maqsaddan oldin yopiladi;
• zarardagi pozitsiyada stop-loss uzoqlashtiriladi yoki butunlay olib tashlanadi;
• zararli bitimga "o'rtachalash" uchun yangi pozitsiya qo'shiladi;
• hisob tarixida ko'p kichik foyda va bir nechta katta zarar ko'rinadi.

Zararli bitimni ushlab turish ko'pincha "bozor albatta qaytadi" degan umidga tayanadi. Bu qisman sunk cost xatosi: allaqachon yo'qotilgan pul keyingi qarorga ta'sir qiladi.

Nega treydingda bu ayniqsa xavfli

Leveraj (kredit yelkasi) bilan CFD va forex savdosida kichik narx harakati hisobga katta ta'sir qiladi. Zararli pozitsiyani "qaytishini kutib" ushlab turish marja yetishmasligiga va stop-out (broker pozitsiyalarni majburan yopishi)ga olib kelishi mumkin. Leverajli savdoda pul tez yo'qotilishi mumkin, va zarardan qochish aynan shu tezlikni oshiradi.

Bundan tashqari, katta zarardan keyin uni tezda qoplash istagi paydo bo'ladi. Bu revenge trading va ketma-ket zararlar holatiga olib boradi.

Amaliy mashqlar

Quyidagi mashqlar xatti-harakatni ko'rish va kuzatish uchun. Ular foyda kafolatlamaydi; maqsad qarorlarni rejaga yaqinlashtirish.

• Kirishdan oldin chiqishni yozing. Har bir bitimdan oldin stop-loss darajasi, maqsad va bekor qilish sharti yoziladi. Pozitsiya hajmini zarar chegarasiga qarab hisoblash uchun kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning.
• "Hozir ochardimmi?" testi. Zarardagi pozitsiyaga qarab o'zingizdan so'rang: agar hozir bu pozitsiya bo'lmaganida, men aynan shu narxda, shu hajmda uni ochardimmi? Javob "yo'q" bo'lsa, ushlab turish sababi tahlil emas, balki kirish narxiga bog'lanish bo'lishi mumkin.
• Stop-lossni faqat bir tomonga siljitish qoidasi. Stopni zarar tomonga uzoqlashtirmaslikni oldindan qoida qilib yozing. Har bir buzilishni jurnalga qayd eting.
• Jurnalda chiqish sababini belgilang. Har bir yopilgan bitim uchun yozing: reja bo'yicha yopildimi yoki his-tuyg'u bilan? Vaqt o'tib, foydali bitimlar erta yopilgan-yopilmaganini va zararlilar uzoq ushlanganini solishtiring.
• Natijani emas, jarayonni baholang. Rejaga amal qilingan zararli bitim yaxshi bajarilgan bo'lishi mumkin; rejani buzgan foydali bitim esa xavfli odat. Batafsil: jarayon va natija.
• Hisobni foiz bilan emas, risk birligi bilan kuzating. Har bir bitimdagi zararni oldindan belgilangan risk birligi bilan o'lchash pul summasiga hissiy bog'lanishni kamaytiradi.

Bu odatlar umumiy treyding intizomi va risklarni boshqarish qoidalarining bir qismi.

Qachon to'xtash kerak

Agar zarardagi pozitsiyani yopa olmaslik uyquga, ishga yoki oilaga ta'sir qilayotgan bo'lsa, savdoni to'xtatib turish oqilona qadam. Bu haqda qaramlik belgilari va stress va uyqu sahifalarida yozilgan.

Ko'p beriladigan savollar

Loss aversion va disposition effect bir narsami?

Yo'q. Loss aversion yo'qotishni kuchliroq his qilishning umumiy xususiyati. Disposition effect uning bozordagi oqibati: foydalini erta sotish va zararlini uzoq ushlash.

Zarardan qochishni butunlay yo'qotish mumkinmi?

Bu inson psixologiyasining tabiiy qismi, uni butunlay yo'qotish real maqsad emas. Oldindan yozilgan qoidalar va jurnal uning qarorlarga ta'sirini kuzatishga yordam beradi.

Foydali bitimni erta yopish har doim xatomi?

Har doim emas. Agar yopish oldindan yozilgan qoidaga mos bo'lsa, bu reja. Muammo yopish sababi faqat foydani yo'qotish qo'rquvi bo'lganda paydo bo'ladi.

Zararli pozitsiyaga qo'shish (o'rtachalash) zarardan qochishmi?

Ko'pincha shunday: maqsad bozorni baholash emas, kirish narxini "yaxshilash" bo'ladi. Leveraj bilan bu riskni tez oshiradi.

Psixologiya ustida ishlash foyda keltiradimi?

Bunga kafolat yo'q. Psixologik mashqlar qarorlarni rejaga yaqinlashtirishi mumkin, lekin bozor riskini yo'qotmaydi. Leverajli CFD savdosida baribir pul yo'qotish mumkin.