Sunk cost xatosi: yo'qotilgan narsa uchun pozitsiyani ushlash

Sunk cost nima

Sunk cost (qaytarib bo'lmaydigan xarajat) allaqachon sarflangan va qanday qaror qabul qilsangiz ham qaytmaydigan pul, vaqt yoki kuchdir. Sunk cost fallacy (sunk cost xatosi) shu xarajat tufayli foydasiz yo'lni davom ettirishdir: "Shuncha yo'qotdim, endi to'xtasam hammasi behuda ketadi".

Mantiqan qarorga faqat kelajakdagi ehtimoliy natijalar ta'sir qilishi kerak. O'tmishdagi zarar pozitsiyani yopsangiz ham, ochiq qoldirsangiz ham o'zgarmaydi.

Tadqiqotlar nima deydi

Xulq-atvor moliyasida bu hodisa yaxshi o'rganilgan:

• Arkes va Blumer tajribalarida odamlar oldin to'langan pul sababli o'zlariga kamroq yoqadigan variantni tanlagan. Sabab: "pul behuda ketmasin" degan istak.
• Kahneman va Tverskyning prospekt nazariyasiga ko'ra, zarar bir xil miqdordagi foydadan kuchliroq seziladi. Zarar zonasida odam xavfni ko'proq qabul qiladi, faqat zararni "tasdiqlamaslik" uchun.
• Shefrin va Statman tasvirlagan disposition effect: investorlar foydali pozitsiyani tez yopadi, zararli pozitsiyani esa uzoq ushlab turadi.

Bu haqda batafsil: Zarardan qochish.

Treydingda qanday ko'rinadi

Zararli pozitsiyani ushlash bu xatoning eng keng tarqalgan ko'rinishidir. Belgilari:

• Stop-loss (oldindan belgilangan zararni cheklash buyrug'i) narxga yaqinlashganda uni uzoqroqqa surish.
• "Kirish narxiga qaytsa yopaman" deb kutish. Kirish narxi bozor uchun hech narsani anglatmaydi. Bu anchoring bias bilan bog'liq.
• Zararli pozitsiyaga qo'shimcha hajm qo'shib, o'rtacha narxni pasaytirish, buni oldindan reja ko'zda tutmagan bo'lsa ham.
• Tahlilga sarflangan soatlar sababli g'oyadan voz kecha olmaslik.
• Zarardan keyin "qaytarib olish" uchun yangi bitim ochish. Bu revenge trading bilan yaqin.

Leverage (kredit yelkasi) bilan CFD va forex savdosida bu xato ayniqsa xavfli. Ushlab turilgan zarar tez o'sadi, marja yetishmay qoladi va pozitsiya majburan yopilishi mumkin. Leveraged savdoda pul tez yo'qotilishi mumkin.

Qarorni hozirgi holatdan qabul qilish

Asosiy savolni shunday qo'ying: "Agar hozir bu pozitsiyam bo'lmaganida, uni shu narxda ochgan bo'larmidim?" Javob "yo'q" bo'lsa, pozitsiyani ushlab turish aslida yangi bitim ochish bilan bir xil qaror. Faqat bu qaror rejasiz qabul qilinmoqda.

Amaliy mashqlar

• Toza varaq testi. Ochiq pozitsiyani ko'rib chiqayotganda kirish narxi va joriy natijani yoping. Faqat grafik va rejaga qarab baho bering.
• Oldindan yozilgan chiqish. Bitimdan oldin qaysi holatda g'oya noto'g'ri hisoblanishini yozing. Stop-lossni faqat shu qoidaga ko'ra, ya'ni zararni kamaytirish tomonga o'zgartiring.
• Jurnalda ikki ustun. "Nega ushlayapman" degan savolga javobni ikkiga ajrating: bozor sabablari va o'tmish sabablari ("yo'qotdim", "vaqt sarfladim"). Ikkinchi ustundagi sabablar qaror uchun asos emas.
• Tanaffus qoidasi. Zararni yopgandan keyin yangi bitimni darhol ochmang. Avval rejani qayta o'qing.
• Haftalik ko'rib chiqish. Uzoq ushlangan zararli pozitsiyalarni alohida tahlil qiling: qaror jarayonga mos edimi yoki his-tuyg'uga.

Bu mashqlar natijani kafolatlamaydi va foyda va'da qilmaydi. Ular qarorni rejaga yaqinlashtirishga yordam beradi, xolos. Natija va jarayon farqi haqida: Jarayon va natija.

Risk rejasi bilan bog'lash

Sunk cost xatosiga qarshi eng ishonchli himoya bitimdan oldin qabul qilingan qarordir: pozitsiya hajmi, stop-loss va bir bitimdagi ruxsat etilgan zarar. Batafsil: Risklarni boshqarish va Treyding intizomi. Boshqa psixologik xatolar: Treyding psixologiyasi.

Tez-tez beriladigan savollar

Sunk cost xatosi va sabr bir xil narsami?

Yo'q. Sabr rejada ko'zda tutilgan holatni kutishdir. Sunk cost xatosi esa reja buzilgandan keyin ham o'tmishdagi zarar sababli pozitsiyani ushlab turishdir.

Zararli pozitsiyani har doim darhol yopish kerakmi?

Umumiy qoida yo'q. Muhimi, qaror oldindan belgilangan reja va hozirgi bozor holatiga asoslansin, kirish narxiga yoki yo'qotilgan pulga emas.

O'rtacha narxni pasaytirish doim xatomi?

Agar u bitimdan oldin risk chegarasi bilan rejalashtirilgan bo'lsa, bu strategiya qismi. Faqat zararni ko'rmaslik uchun qilinsa, bu sunk cost xatosining belgisi.

Bu xatoni butunlay yo'qotish mumkinmi?

Ehtimoldan yiroq. Bu odatiy fikrlash xususiyati. Uni yozma reja, jurnal va muntazam tahlil orqali kamaytirish mumkin.