Toshkent fond birjasi (UZSE): aksiyalar, brokerlar va qoidalar

Toshkent fond birjasi nima

Toshkent fond birjasi (inglizcha qisqartmasi UZSE) O'zbekistondagi qimmatli qog'ozlar savdo maydonchasidir. Unda kompaniyalarning aksiyalari va boshqa qimmatli qog'ozlari sotiladi va sotib olinadi.

Aksiya kompaniya kapitalidagi ulushni bildiradi. Aksiya egasi kompaniya foydasidan dividend olishi mumkin, ammo dividend kafolatlanmaydi. Aksiya narxi oshishi ham, tushishi ham mumkin.

Birja o'zi aksiya sotmaydi. U sotuvchi va xaridorning buyurtmalarini uchrashtiradi. Oddiy investor birjaga to'g'ridan-to'g'ri emas, broker orqali chiqadi.

Fond bozorini kim tartibga soladi

Kapital bozorini tartibga soluvchi davlat organi: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi.

Bu organni qonun shunday belgilaydi: «Qimmatli qog'ozlar bozori to'g'risida»gi Qonun 55-modda: qimmatli qog'ozlar bozorining vakolatli regulyatori Prezident tomonidan belgilanadi; u professional faoliyatni litsenziyalaydi.

Brokerlik ham litsenziya talab qiladi: qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Litsenziyasiz faoliyat uchun javobgarlik ham bor: Jinoyat kodeksining 190-moddasi — litsenziyasiz yoki ruxsat hujjatisiz yoxud xabarnoma yubormasdan faoliyat bilan shug‘ullanish (javobgarlik daromadning o‘ta katta miqdori bilan bog‘liq).

Amaliy xulosa: aksiya faqat litsenziyaga ega broker orqali sotib olinadi. Har qanday vositachini tekshirish uchun manba: NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri. Reestr NAPP rasmiy saytida joylashgan. Brokerning nomi va litsenziyasini u yerdan topa olmasangiz, unga pul o'tkazmang.

Tartibga solish va firibgarlikdan himoyalanish haqida batafsil: Qonun va xavfsizlik.

Birja aksiyalarini qanday sotib olish mumkin

Quyidagi bosqichlar umumiy tartibni ko'rsatadi. Aniq hujjatlar ro'yxati, komissiyalar va muddatlar brokerga qarab farq qiladi. Ularni broker va birjaning rasmiy saytida tekshiring.

• Broker tanlash. Brokerning litsenziyasini NAPP reestrida tekshiring. Uning komissiyalari, ilovasi va mijozlarga xizmat ko'rsatish shartlarini o'qing.
• Shartnoma tuzish. Broker bilan xizmat ko'rsatish shartnomasi imzolanadi. Odatda shaxsni tasdiqlovchi hujjat talab qilinadi.
• Depo hisobvaraq ochish. Depo hisobvaraq sizga tegishli qimmatli qog'ozlar hisobga olinadigan hisobdir. U pul hisobvarag'idan alohida yuritiladi.
• Hisobni to'ldirish. Brokerning ko'rsatgan rekvizitlari bo'yicha pul o'tkaziladi.
• Buyurtma berish. Siz aksiya, miqdor va narxni ko'rsatasiz. Limit buyurtma belgilangan narxda yoki undan yaxshiroq narxda bajariladi. Bozor buyurtmasi mavjud eng yaxshi narxda darhol bajariladi.
• Hisob-kitob. Bitim bajarilgach, aksiyalar depo hisobvaraqqa o'tadi, pul esa hisobdan yechiladi.

Tajribali investor nimalarga e'tibor beradi

• Likvidlik. Ba'zi aksiyalar kam savdo qilinadi. Bunday aksiyani kerakli narxda tez sotish qiyin bo'lishi mumkin.
• Spred. Eng yaxshi sotib olish va sotish narxi orasidagi farq. Kam savdo qilinadigan aksiyalarda u kengroq bo'ladi.
• Kompaniya hisobotlari. Moliyaviy hisobotlar, dividend tarixi va muhim faktlar haqidagi xabarlar emitent va birja saytida e'lon qilinadi.
• Komissiyalar. Broker, birja va depozitariy xizmatlari uchun to'lovlar jami xarajatni oshiradi. Ularni oldindan hisoblang.
• Valyuta riski. Aksiyalar so'mda savdo qilinadi. Daromadni dollarda baholasangiz, so'm kursi o'zgarishini ham hisobga oling. Rasmiy kurs manbasi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Batafsil: Markaziy bank kursi.

Xalq IPO dasturi

IPO kompaniya aksiyalarini ommaga birinchi marta sotishidir. Xalq IPO dasturi davlat ulushi bo'lgan kompaniyalar aksiyalarini aholiga taklif qilishga qaratilgan. Shartlar, ishtirokchi kompaniyalar va muddatlar har bir taklifda alohida e'lon qilinadi. Ularni faqat rasmiy manbalardan tekshiring. Batafsil: Xalq IPO.

Aksiya daromadi va soliq

Soliq kodeksi qimmatli qog'ozlardan olingan daromadni alohida turkumga kiritadi: Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi.

Umumiy stavka haqida: Soliq kodeksi 381-modda: agar 2-qismda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, rezident jismoniy shaxslarning daromadi iqtibosda keltirilgan stavkada soliqqa tortiladi (dividendlar va foizlar uchun alohida stavka).

Dividendlar uchun alohida stavka amal qiladi. Uni Omonat solig'i sahifasida o'qing. Ayrim hollarda broker soliqni o'zi ushlab qolishi mumkin, ammo bu har bir holatda boshqacha. Joriy tartibni soliq organining rasmiy manbalarida yoki brokeringizda tekshiring.

Xorijiy qimmatli qog'ozlar va hosila vositalar

UZSE aksiyalari va xorijiy aksiyalar boshqa qoidalar bilan tartibga solinadi. Valyuta qonunchiligiga ko'ra: kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalarga xorijdagi hisobvaraqlar va depozitlarga mablag' joylashtirish kiradi; rezidentlar tomonidan xorijiy valyutadagi qimmatli qog'ozlarni sotib olish qimmatli qog'ozlar regulyatori tomonidan CBU bilan birgalikda tartibga solinadi.

Fond indekslari bo'yicha CFD (narx farqi bo'yicha shartnoma) aksiyaga egalik qilish emas. Bunday vositada kompaniya ulushi sizga o'tmaydi, faqat narx o'zgarishi bo'yicha hisob-kitob qilinadi. Leverajli CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Farqlar haqida: Fond indekslari va Risklarni boshqarish.

Risklar haqida

Aksiya omonat emas. Omonatlar uchun kafolat tizimi aksiyalarga taalluqli emas, bu haqda: Omonat kafolati. Aksiya narxi tushishi, kompaniya dividend to'lamasligi yoki bankrot bo'lishi mumkin. Hamma mablag'ni bitta aksiyaga qo'ymaslik va yo'qotishga tayyor bo'lgan summa bilan ishlash umumiy ehtiyot qoidasidir. Boshqa vositalar bilan solishtirish: Omonat va aksiyalar, Davlat obligatsiyalari.

Ko'p beriladigan savollar

UZSE va Toshkent fond birjasi bir xil narsami?

Ha. UZSE — Toshkent fond birjasining inglizcha qisqartmasi.

Birjada aksiyani brokersiz sotib olsa bo'ladimi?

Yo'q. Jismoniy shaxs birjaga litsenziyali professional ishtirokchi, ya'ni broker orqali chiqadi.

Brokerning litsenziyasini qayerdan tekshiraman?

NAPP rasmiy saytidagi ro'yxatdan: NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri.

Aksiyadan olingan daromad soliqqa tortiladimi?

Ha, qimmatli qog'ozlar bilan operatsiyalardan olingan daromad Soliq kodeksida mulkiy daromad sifatida ko'rsatilgan. Dividendlarga alohida stavka qo'llanadi.

Xalq IPO'da qatnashish uchun nima kerak?

Odatda broker va depo hisobvaraq kerak. Har bir taklifning shartlari alohida e'lon qilinadi, ularni rasmiy manbada tekshiring.

Aksiya xavfsiz investitsiyami?

Yo'q, kafolatlangan daromad yo'q. Narx tushishi mumkin, aksiya omonat kafolati tizimiga kirmaydi.