Omonat kafolati nima
Omonat kafolati (ba'zan "omonat sug'urtasi" deyiladi) bank faoliyatini to'xtatgan yoki litsenziyasidan mahrum bo'lgan holatlar uchun mo'ljallangan tizim. Bunday holatda maxsus fond omonatchiga belgilangan qoidalar asosida pul to'laydi.
Bu tizim faqat bank omonatlari va hisobvaraqlaridagi mablag'larga tegishli. U bozor riskini qoplamaydi. Kafolat foiz stavkasi tushishi yoki valyuta kursi o'zgarishidan himoya qilmaydi. U faqat bankning o'zi bilan bog'liq muammo yuz bergan holatlar uchun ishlaydi.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
O'zbekistonda bank omonatini kim kafolatlaydi
O'zbekistonda fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash bilan maxsus fond shug'ullanadi. Banklarni nazorat qiluvchi organ: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz).
Fond qaysi banklarni qamrab olishi, qaysi valyutadagi omonatlarni kafolatlashi, kafolat miqdori va to'lov muddatlari qonun hujjatlari bilan belgilanadi. Bu shartlar o'zgarishi mumkin. Shuning uchun bu sahifada ularning aniq qiymatlarini keltirmaymiz. Amaldagi qoidalarni omonatlarni kafolatlash fondining rasmiy saytidan va Markaziy bank saytidan tekshiring.
Kafolat qamrovini qanday tekshirish kerak
Omonat ochishdan oldin quyidagi savollarga rasmiy manbadan javob toping:
- Bank fond ishtirokchisimi. Fond saytida ishtirokchi banklar ro'yxatini ko'ring. Bankning litsenziyasini Markaziy bank saytida tekshiring.
- Valyuta. So'mdagi va xorijiy valyutadagi omonatlar uchun shartlar bir xilmi yoki farq qiladimi.
- Miqdor. Kafolat omonatning to'liq summasiga tegishlimi yoki chegara bormi. Hisoblangan foizlar kafolatga kiradimi.
- To'lov tartibi. Kafolatlangan summa qaysi muddatda va qaysi bank orqali to'lanadi.
- Hujjat sanasi. Qoida qaysi sanadan amalda ekanini va siz uni qachon tekshirganingizni yozib qo'ying.
Omonat foizlarini taqqoslash uchun Omonat foizlari sahifasidan foydalaning. Markaziy bank asosiy stavkasi haqida ma'lumot: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
Omonat va boshqa mahsulotlar farqi
| Mahsulot | Kafolat haqida nimani bilish kerak |
|---|---|
| Bank omonati | Omonat kafolati tizimi aynan shu mahsulot uchun yaratilgan. Shartlarini fond saytida tekshiring |
| Davlat obligatsiyalari | Bu qimmatli qog'oz. Risk emitentga bog'liq, omonat kafolatiga emas |
| Aksiyalar (Toshkent fond birjasi) | Narx tushishi mumkin. Omonat kafolati bu riskni qoplamaydi |
| Broker hisobidagi mablag' | Bu bank omonati emas. Kaldıraçli CFD va forex savdosida pulni tez yo'qotish mumkin |
Qimmatli qog'ozlar bilan professional faoliyat litsenziya talab qiladi: qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Litsenziatlar ro'yxati: NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri. Batafsil ma'lumot Qonun va xavfsizlik sahifasida.
Xorijdagi omonatlar
Qonun bo'yicha «Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi qonun (ZRU-573) 12-moddasi: rezident jismoniy shaxslar O‘zbekiston banklarida va chet eldagi banklarda xorijiy valyutada hisobvaraq va omonatlar ochishga haqli. Xorijdagi hisobvaraqlarga mablag' joylashtirish kapital harakati bilan bog'liq operatsiya hisoblanadi: kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalarga xorijdagi hisobvaraqlar va depozitlarga mablag' joylashtirish kiradi; rezidentlar tomonidan xorijiy valyutadagi qimmatli qog'ozlarni sotib olish qimmatli qog'ozlar regulyatori tomonidan CBU bilan birgalikda tartibga solinadi.
Xorijiy bankdagi omonat O'zbekiston fondi kafolatiga kirishiga ishonmang. Bunday omonat o'sha davlatning kafolat qoidalariga bo'ysunadi. Shartlarini o'sha davlatning rasmiy manbalaridan tekshiring.
Omonat foizlari va soliq
Jismoniy shaxslar daromadiga soliq bo'yicha umumiy qoida: Soliq kodeksi 381-modda: agar 2-qismda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, rezident jismoniy shaxslarning daromadi iqtibosda keltirilgan stavkada soliqqa tortiladi (dividendlar va foizlar uchun alohida stavka). Foizlar uchun alohida qoida bor. Uni Omonat solig'i sahifasida tushuntirganmiz. Amaldagi tartibni soliq organining rasmiy saytida tekshiring.
Manba va tekshirish sanasi
Kafolat shartlarini quyidagi rasmiy manbalardan oling:
- omonatlarni kafolatlash fondining rasmiy sayti;
- Markaziy bank sayti;
- Iqtisodiyot va moliya vazirligi sayti.
Har bir ma'lumotni yozib olayotganda manba sahifasini va tekshirgan sanangizni qayd eting. Qoidalar o'zgarganda eski yozuvni yangilang. Umumiy mavzu: Jamg'arma, investitsiya, kredit.
Ko'p beriladigan savollar
Omonatlarni kafolatlash fondi nima qiladi?
Bank faoliyatini to'xtatgan holatda fond omonatchilarga qonunda belgilangan tartibda to'lov qiladi. Aniq shartlarni fond saytida tekshiring.
Valyutadagi omonat ham kafolatlanadimi?
Bu amaldagi qoidalarga bog'liq. Fond saytida so'm va xorijiy valyutadagi omonatlar uchun shartlarni alohida tekshiring.
Omonat sug'urtasi va omonat kafolati bir narsami?
Kundalik nutqda bu ikki atama bir ma'noda ishlatiladi. Ikkalasi ham bank omonatlarini himoya qilish tizimini anglatadi.
Aksiya yoki obligatsiyalar kafolatlanadimi?
Yo'q, omonat kafolati bozor narxining tushishini qoplamaydi. Qimmatli qog'ozlardagi risk emitent va bozorga bog'liq.
Bankim fond ishtirokchisi ekanini qayerdan bilaman?
Fond saytidagi ishtirokchi banklar ro'yxatidan bilasiz. Bankning litsenziyasini Markaziy bank saytida tekshiring.