Davlat obligatsiyalari: jismoniy shaxslar uchun qo'llanma

Davlat obligatsiyasi nima

Obligatsiya qarz qimmatli qog'ozidir. Uni sotib olgan odam emitentga, ya'ni qog'ozni chiqargan tomonga, qarz beradi. Davlat obligatsiyasida qarz oluvchi davlatning o'zi bo'ladi.

Asosiy atamalar:

• Nominal: muddat oxirida egasiga qaytariladigan summa.
• Kupon: muddat davomida to'lanadigan foiz daromadi. Kupon belgilangan davriylikda to'lanadi.
• So'ndirish muddati: nominal qaytariladigan sana.
• Daromadlilik: sotib olish narxi, kupon va qolgan muddatdan kelib chiqadigan yillik daromad darajasi.

Har bir chiqarilishning nominali, kuponi va muddati emissiya shartlarida yoziladi. Bu shartlarni emitent e'lon qiladi. Atamalar haqida batafsil ma'lumot Treyding lug'ati sahifasida bor.

Jismoniy shaxslar obligatsiyani qanday sotib oladi

Umumiy tartib quyidagicha:

1. Litsenziyali vositachini tanlash. Qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat litsenziya asosida yuritiladi: qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Vositachining litsenziyasini NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri orqali tekshiring.
2. Hisob ochish. Vositachi orqali qimmatli qog'ozlar hisobi ochiladi va qog'ozlar shu hisobda saqlanadi.
3. Chiqarilish shartlarini o'qish. Nominal, kupon, to'lov sanalari va muddatni emissiya hujjatlaridan tekshiring.
4. Buyurtma berish. Obligatsiya birlamchi joylashtirishda yoki ikkilamchi savdoda sotib olinadi. Qaysi qog'ozlar birjada savdoga chiqqanini Toshkent fond birjasi sahifasida va UZSE rasmiy saytida ko'ring.

Bozorni tartibga solish bo'yicha: «Qimmatli qog'ozlar bozori to'g'risida»gi Qonun 55-modda: qimmatli qog'ozlar bozorining vakolatli regulyatori Prezident tomonidan belgilanadi; u professional faoliyatni litsenziyalaydi. Hozirgi vakolatli organ haqida: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi.

Obligatsiya xorijiy valyutada bo'lsa, alohida qoidalar amal qiladi: kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalarga xorijdagi hisobvaraqlar va depozitlarga mablag' joylashtirish kiradi; rezidentlar tomonidan xorijiy valyutadagi qimmatli qog'ozlarni sotib olish qimmatli qog'ozlar regulyatori tomonidan CBU bilan birgalikda tartibga solinadi.

Obligatsiya daromadi qanday hosil bo'ladi

Obligatsiya daromadi odatda ikki manbadan keladi:

• Kupon to'lovlari. Ular emissiya shartlarida belgilangan sanalarda to'lanadi.
• Narx farqi. Obligatsiya nominaldan arzonroq sotib olinib, nominalda so'ndirilsa yoki qimmatroq narxda sotilsa, farq daromad bo'ladi. Teskari holatda farq zararga aylanadi.

Ikkilamchi bozorda narx foiz stavkalariga bog'liq. Stavkalar ko'tarilsa, ilgari chiqarilgan past kuponli obligatsiyalarning narxi odatda tushadi. Stavkalar pasaysa, narx odatda ko'tariladi. Shuning uchun so'ndirishgacha kutmasdan sotish zararga olib kelishi mumkin.

Stavkalar bo'yicha asosiy orientir: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Stavka va makroiqtisodiyot obligatsiyalarga qanday ta'sir qilishi Fundamental tahlil va O'zbekiston: kurslar va iqtisodiyot sahifalarida tushuntirilgan.

Soliq

Soliq kodeksi qimmatli qog'ozlar bilan operatsiyalardan olingan daromadni mulkiy daromad deb hisoblaydi: Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi.

Umumiy stavka haqida: Soliq kodeksi 381-modda: agar 2-qismda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, rezident jismoniy shaxslarning daromadi iqtibosda keltirilgan stavkada soliqqa tortiladi (dividendlar va foizlar uchun alohida stavka). Kupon foiz daromadiga yaqin bo'lgani uchun unga umumiy stavka qo'llanadimi, foizlar uchun belgilangan alohida stavka qo'llanadimi yoki imtiyoz bormi, bu savolga aniq javobni soliq organining rasmiy manbasidan oling. Davlat qimmatli qog'ozlari bo'yicha imtiyozlar alohida belgilanishi mumkin. Shu sababli emissiya shartlari va amaldagi Soliq kodeksi tahririni tekshiring.

Omonat foizlari va dividendlarga soliq qanday solinishi Omonat solig'i sahifasida ko'rsatilgan.

Risklar va omonatdan farqi

Obligatsiya bank omonati emas. Omonatlarni kafolatlash tizimi bank omonatlarini qamrab oladi. Biror qimmatli qog'oz bu tizimga kiradimi yoki yo'qmi, buni Omonat kafolati sahifasida va Omonatlarni kafolatlash fondining rasmiy manbasida tekshiring.

Asosiy risklar:

• Narx riski. Muddatidan oldin sotilganda narx xarid narxidan past bo'lishi mumkin.
• Likvidlik riski. Ikkilamchi bozorda xaridor tez topilmasligi mumkin.
• Valyuta riski. Qog'oz xorijiy valyutada bo'lsa, so'm kursi daromadga ta'sir qiladi. Rasmiy kurslar Markaziy bank kursi sahifasida berilgan.
• Vositachi riski. Litsenziyasiz tashkilot orqali ishlash pulni yo'qotishga olib kelishi mumkin.

Omonat, aksiya va obligatsiyani taqqoslash uchun Omonat va aksiyalar sahifasiga qarang. Kupon foizining shariatga muvofiqligi haqidagi savollar Islomiy moliya va treyding sahifasida ko'rib chiqilgan.

Davlat obligatsiyasi kaldiraksiz, ya'ni qarz mablag'isiz sotib olinadigan qimmatli qog'ozdir. Kaldiraqli CFD yoki forex savdosi esa boshqa vosita bo'lib, unda mablag'ni tez yo'qotish mumkin. Bu haqda Risklarni boshqarish sahifasida yozilgan.

Rasmiy manbalar

Ma'lumotni har doim to'g'ridan-to'g'ri quyidagi manbalarda tekshiring:

Qonunchilik va regulyatorlar haqidagi umumiy ma'lumot Qonun va xavfsizlik sahifasida jamlangan.

Ko'p beriladigan savollar

Jismoniy shaxs davlat obligatsiyasini sotib olishi mumkinmi?

Ha, qimmatli qog'ozlar hisobini ochadigan litsenziyali vositachi orqali sotib olishi mumkin. Aniq chiqarilish kimlarga ochiq ekanini uning emissiya shartlaridan tekshiring.

Kupon qachon to'lanadi?

Kupon har bir chiqarilishning shartlarida ko'rsatilgan sanalarda to'lanadi. Bu sanalar emissiya hujjatlarida yoziladi.

Obligatsiyani muddatidan oldin sotsa bo'ladimi?

Qog'oz ikkilamchi bozorda savdoga chiqqan bo'lsa, sotish mumkin. Bunda sotish narxi bozor narxiga bog'liq bo'ladi va xarid narxidan past bo'lishi mumkin.

Obligatsiya daromadiga soliq solinadimi?

Soliq kodeksi qimmatli qog'ozlardan olingan daromadni mulkiy daromad deb hisoblaydi. Kuponga qaysi stavka qo'llanishi va imtiyoz bor-yo'qligini soliq organining rasmiy manbasidan tekshiring.

Davlat obligatsiyasi omonat kafolatiga kiradimi?

Kafolat tizimi bank omonatlariga mo'ljallangan. Biror vosita unga kiradimi yoki yo'qmi, buni Omonatlarni kafolatlash fondida aniqlang.