Respublika valyuta birjasi (UZCE) va rasmiy kurs

Respublika valyuta birjasi nima

Respublika valyuta birjasi (qisqa nomi UZCE) O'zbekistonda banklararo valyuta savdosi o'tadigan maydon. Banklararo bozorda banklar o'zaro va o'z mijozlari nomidan xorijiy valyutani, asosan dollarni, so'mga sotadi va sotib oladi.

Oddiy fuqaro birjada to'g'ridan-to'g'ri savdo qilmaydi. U valyutani bank yoki ayirboshlash shoxobchasida almashtiradi. Bank esa o'z valyuta pozitsiyasini, ya'ni qo'lidagi valyuta miqdorini, banklararo bozor orqali to'ldiradi yoki kamaytiradi.

Birjaning savdo tartibi, ishtirokchilari va soatlari haqidagi aniq qoidalarni birjaning o'zi va O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) e'lon qiladi. Bu shartlarni har safar shu rasmiy manbalarda tekshiring.

Birja kursi va rasmiy kurs

Bu ikki tushuncha ko'pincha aralashtiriladi.

Rasmiy kurs hisob-kitob, buxgalteriya va bojxona maqsadlarida qo'llanadi. Bank kursida esa sotish va sotib olish narxi orasida farq bo'ladi. Bu farq bankning daromadi va riskini qoplaydi.

"UZCE dollar" deb qidirilganda odatda banklararo savdodagi dollar narxi nazarda tutiladi. Bu narx rasmiy kurs bilan bir xil bo'lishi shart emas. Rasmiy kurs metodikasi, ya'ni uni hisoblash tartibi bo'yicha aniq ma'lumotni faqat CBU saytidan oling. Kunlik qiymatlar uchun Markaziy bank kursi sahifasiga qarang.

Rasmiy kursni qanday tekshirish mumkin

Kurslar mashina o'qiy oladigan formatda ochiq beriladi: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar).

Muhim ogohlantirishlar:

• Shartlar: aniq litsenziya yoki manba ko‘rsatish matni topilmadi; veb-masterlar sahifasida ushbu axborot Markaziy bank kurslarini e’lon qiluvchi boshqa saytlar uchun yaratilgani aytilgan; sayt pastki qismida: © Markaziy bank.
• Kurs keltirganda manba sifatida Markaziy bankni ko'rsating va ma'lumot olingan sanani yozing.
• Har bir valyuta uchun "Nominal" maydoniga e'tibor bering. U kurs valyutaning qancha birligiga berilganini bildiradi.

Barcha valyutalar ro'yxati Valyuta kurslari sahifasida, iqtisodiy ko'rsatkichlar O'zbekiston: kurslar va iqtisodiyot sahifasida.

Kursga nima ta'sir qiladi

Banklararo bozordagi narx talab va taklifdan kelib chiqadi. Import uchun valyutaga talab, eksport tushumi, pul o'tkazmalari va Markaziy bank siyosati shu talab va taklifni o'zgartiradi.

Pul-kredit siyosatining asosiy vositasi asosiy stavka: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Stavka qarorlari so'm bo'yicha omonat va kredit foizlariga, shu orqali valyuta kursiga ham ta'sir qilishi mumkin. Mavzu Fundamental tahlil sahifasida batafsil yoritilgan.

Bu sahifa kurs prognozi bermaydi va valyuta sotib olish yoki sotish bo'yicha maslahat emas.

Qonunchilik va valyuta operatsiyalari

Valyuta munosabatlarini qonun tartibga soladi. Ikki asosiy nuqta:

• «Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi qonun (ZRU-573) 12-moddasi: rezident jismoniy shaxslar O‘zbekiston banklarida va chet eldagi banklarda xorijiy valyutada hisobvaraq va omonatlar ochishga haqli.
• Valyutani tartibga solish to'g'risidagi qonun 4-moddasida valyuta derivativlari (valyutaga bog'liq hosila moliyaviy vositalar) ta'riflangan.

Valyuta derivativi, ya'ni narxi valyuta kursiga bog'liq shartnoma, birjadagi oddiy valyuta almashtirishdan farq qiladi. Xorijiy brokerlardagi forex va CFD savdosi ham shunday vositalarga kiradi. Leveraj bilan CFD va forex savdosi pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Huquqiy tomoni Qonun va xavfsizlik sahifasida, risk haqida Risklarni boshqarish sahifasida.

Aksiyalar savdosi alohida maydonda o'tadi. U haqda Toshkent fond birjasi sahifasida o'qing.

Tez-tez beriladigan savollar

Valyuta birjasida jismoniy shaxs savdo qila oladimi?

Odatda fuqaro valyutani bank orqali almashtiradi. Ishtirokchilik tartibini birja va CBU rasmiy manbalarida tekshiring.

Birja kursi va Markaziy bank kursi nega farq qiladi?

Birja kursi bitimlar narxi, rasmiy kurs esa Markaziy bank e'lon qiladigan qiymat. Hisoblash tartibini CBU saytida tekshiring.

Rasmiy kursni qayerdan olsa bo'ladi?

CBU saytidan yoki uning ochiq JSON/XML formatidagi oqimidan. Parametrsiz so'rov eski kursni qaytarishi mumkin, shuning uchun sanani ko'rsating.

Bankdagi kurs nega rasmiy kursdan boshqacha?

Bank o'z sotish va sotib olish narxini belgilaydi. Ular orasidagi farq bankning xarajati va riskini qoplaydi.

Atamalar tushunarsiz bo'lsa-chi?

Treyding lug'ati sahifasida asosiy atamalarning qisqa ta'riflari bor.