Volatillik nima va uni qanday o'lchash mumkin

Volatillik nima

Volatillik (inglizcha volatility) narxning ma'lum vaqt ichida qanchalik kuchli va tez o'zgarishini bildiradi. O'zbek tilida uni bozor o'zgaruvchanligi deb ham atashadi.

Narx kichik oraliqda sekin harakat qilsa, volatillik past bo'ladi. Narx qisqa vaqtda katta masofaga yuqoriga va pastga borsa, volatillik yuqori bo'ladi.

Volatillik yo'nalishni ko'rsatmaydi. U faqat harakat hajmini bildiradi: narx o'sayotganda ham, tushayotganda ham volatillik yuqori bo'lishi mumkin.

Forex volatilligi valyuta juftligi, kun vaqti va yangiliklarga qarab o'zgaradi. Ba'zi juftliklar odatda tinchroq, boshqalari keskinroq harakat qiladi.

Nega volatillik muhim

Leverage bilan savdo qilinganda narxdagi kichik harakat ham hisobdagi mablag'ga sezilarli ta'sir qiladi. Leverage haqida batafsil: Leverage nima.

Volatillik oshganda:

• foyda ham, zarar ham tezroq yuzaga keladi;
• stop loss tasodifiy tebranishdan tezroq ishga tushishi mumkin;
• slippage, ya'ni order kutilgan narxdan boshqa narxda bajarilishi ehtimoli ortadi;
• spred kengayishi mumkin, ayniqsa likvidlik past paytlarda.

Leverajli CFD va forex savdosi pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Yuqori volatillik bu xavfni yanada kuchaytiradi.

Volatillikni o'lchash usullari

Diapazon (range)

Diapazon tanlangan davrdagi eng yuqori va eng past narx orasidagi farqdir. Masalan, kunlik shamda bu kunning high va low narxlari orasidagi masofa bo'ladi. Shamni o'qish haqida: Grafikni o'qish.

Diapazon oddiy usul, ammo u davrlar orasidagi gaplarni hisobga olmaydi. Gap haqida: Narx gaplari.

True range va ATR

True range (haqiqiy diapazon) gaplarni ham hisobga oladi. U quyidagi qiymatlarning eng kattasiga teng:

• joriy high minus joriy low;
• joriy high bilan oldingi close orasidagi farqning moduli;
• joriy low bilan oldingi close orasidagi farqning moduli.

ATR (Average True Range, o'rtacha haqiqiy diapazon) oxirgi N ta davrning true range qiymatlari o'rtachasi. Ko'p platformalarda u silliqlangan o'rtacha sifatida hisoblanadi. ATR narx birliklarida, masalan piplarda ifodalanadi, shuning uchun uni stop masofasi bilan solishtirish qulay.

Standart og'ish

Standart og'ish narx o'zgarishlari (odatda daromadlilik, ya'ni returnlar) o'rtacha qiymatdan qanchalik tarqalganini ko'rsatadi. Hisoblash tartibi:

1. Har davrdagi return hisoblanadi.
2. Returnlarning o'rtachasi topiladi.
3. Har returnning o'rtachadan farqi kvadratga oshiriladi va bu kvadratlar o'rtachasi olinadi (dispersiya).
4. Dispersiyadan kvadrat ildiz chiqariladi.

Turli taymfreymlarni solishtirish uchun standart og'ish davrlar sonining kvadrat ildiziga ko'paytirilib, yillik ko'rinishga keltiriladi. Bu tarixiy (realizatsiya qilingan) volatillikdir. Opsion narxlaridan olinadigan kutilayotgan (implied) volatillik alohida tushuncha.

Barcha ko'rsatkichlar o'tmish ma'lumotlariga asoslanadi va kelajakdagi harakatni kafolatlamaydi. Taymfreym tanlash natijani o'zgartiradi: Taymfreymlar.

Volatillik va pozitsiya hajmi

Volatillik pozitsiya hajmini aniqlashda asosiy omillardan biri. Mantiq quyidagicha:

• Avval savdoda yo'qotishga tayyor bo'lgan summa belgilanadi (hisob balansining ulushi sifatida).
• Stop masofasi bozor tebranishiga mos qo'yiladi; ko'pchilik uni ATR ga bog'laydi, masalan ATR ning ma'lum karralisi sifatida.
• Lot hajmi = risk summasi ÷ (stop masofasi pipda × bir lot uchun pip qiymati).

Natijada volatillik yuqori bo'lsa, stop uzoqroq bo'ladi va bir xil risk uchun lot kichrayadi. Volatillik past bo'lsa, stop yaqinroq va lot kattaroq bo'lishi mumkin. Shu tarzda har savdodagi pul ko'rinishidagi risk taxminan bir xil saqlanadi.

Aniq raqamlarni o'zingiz hisoblamang: o'z balansingiz, stop masofasi va juftlikni Kalkulyatorlar sahifasidagi lot va pip kalkulyatorlariga kiriting. Bu yondashuv haqida batafsil: Risklarni boshqarish.

Volatillik rejimlari

Bozor vaqt o'tishi bilan turli rejimlar orasida almashadi:

• Past volatillik. Narx tor oraliqda harakat qiladi, ATR pasayadi. Ko'pincha bayram kunlari yoki sessiyalar orasida kuzatiladi.
• Yuqori volatillik. Keskin harakatlar, keng shamlar, kengaygan spredlar. Muhim makroiqtisodiy ma'lumotlar va markaziy banklar qarorlari oldidan va keyin uchraydi. Bu haqda: Fundamental tahlil.
• O'tish davri. Uzoq tinchlikdan keyin volatillik birdan oshishi mumkin. Volatillik ko'pincha guruhlanadi: keskin davrlardan keyin yana keskin davrlar keladi, tinch davrlar ham shunday.

Sessiyalar ham ta'sir qiladi: likvidlik yuqori bo'lgan sessiyalar kesishuvi paytida harakat odatda faolroq bo'ladi. Vaqtlar: Forex sessiyalari.

Rejimni ATR yoki standart og'ishning o'z tarixiy o'rtachasiga nisbatan joylashuvi bilan baholash mumkin. Bu savdo signali emas, faqat bozor holatini tavsiflash usuli.

Ko'p beriladigan savollar

Volatillik nima, oddiy qilib aytganda?

Narxning qanchalik kuchli va tez o'zgarishi. Yo'nalishni emas, harakat hajmini bildiradi.

Yuqori volatillik yaxshimi yoki yomonmi?

Na yaxshi, na yomon. U zarar va foyda ehtimolini ham kattalashtiradi va riskni boshqarishni qiyinlashtiradi.

ATR va standart og'ish o'rtasidagi farq nima?

ATR narx birliklarida o'rtacha diapazonni ko'rsatadi. Standart og'ish returnlar tarqalishini o'lchaydi va turli aktivlarni solishtirish uchun qulay.

Volatillikka qarab stopni qanday tanlash kerak?

Stop odatda oddiy tebranishdan tashqarida qo'yiladi va lot shunga moslab kichraytiriladi. Hisob uchun Kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Volatillik kelajakni oldindan ko'rsatadimi?

Yo'q. Barcha ko'rsatkichlar o'tmish ma'lumotlariga asoslanadi. Ular yo'nalish yoki natija haqida va'da bermaydi.

Qayerdan boshlash kerak?

Asosiy tushunchalardan: Treyding asoslari va Texnik tahlil.