So'm kursiga ta'sir qiluvchi omillar

So'm kursi qanday shakllanadi

Valyuta kursi bir valyutaning boshqa valyutadagi narxidir. So'mning dollarga nisbatan kursi bozordagi talab va taklifga bog'liq. Dollarga talab ko'p bo'lsa, uning narxi oshadi. Dollar taklifi ko'p bo'lsa, so'm mustahkamlanadi.

Rasmiy kursni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) e'lon qiladi. Banklar esa o'z sotib olish va sotish kurslarini belgilaydi. Ular rasmiy kursdan farq qilishi mumkin. Batafsil ma'lumot uchun Markaziy bank kursi va Banklarda dollar kursi sahifalarini o'qing.

So'm kursi nima uchun o'zgaradi, degan savolga qisqa javob: mamlakatga kiradigan va chiqadigan valyuta oqimlari doim o'zgarib turadi. Quyida bu oqimlarning asosiy manbalari keltirilgan.

Pul o'tkazmalari

Xorijda ishlayotgan fuqarolar oilalariga pul yuboradi. Bu mablag'lar mamlakatga valyuta olib kiradi va so'mga konvertatsiya qilinganda dollar taklifini oshiradi. O'tkazmalar ko'paygan davrlarda so'mga bosim odatda kamayadi.

O'tkazmalar hajmi mavsumga, mehnat muhojirlari ishlayotgan mamlakatlardagi iqtisodiy vaziyatga va o'sha mamlakatlar valyutasining kursiga bog'liq. Bu haqda Pul o'tkazmalari sahifasida yozilgan.

Oltin eksporti

Oltin O'zbekiston eksportining muhim qismi hisoblanadi. Oltin sotilganda mamlakatga valyuta tushadi. Shuning uchun jahon bozoridagi oltin narxi so'm kursiga bilvosita ta'sir qiladi. Oltin qimmatlashsa, eksportdan tushadigan valyuta odatda ko'payadi. Arzonlashsa, kamayadi.

Oltin narxi nimalarga bog'liqligi Oltin va O'zbekistonda oltin sahifalarida tushuntirilgan.

Import va savdo balansi

Import uchun valyuta kerak. Korxonalar xorijdan uskuna, xomashyo, avtomobil yoki iste'mol tovarlari sotib olganda dollar va boshqa valyutalarga talab oshadi. Import eksport va o'tkazmalardan tezroq o'ssa, so'mga bosim kuchayadi.

Savdo balansi eksport va import o'rtasidagi farqdir. Import eksportdan ko'p bo'lsa, savdo balansi manfiy bo'ladi. Bu holat dollar kursi oshishining asosiy sabablaridan biri.

Talabga boshqa omillar ham ta'sir qiladi:

• xorijiy kredit va qarzlarni to'lash;
• aholining jamg'armani dollarda saqlashni afzal ko'rishi;
• xorijga sayohat va ta'lim uchun valyuta xarid qilish;
• xorijiy investorlarning mamlakatga mablag' kiritishi yoki undan chiqarishi.

Markaziy bank siyosati

Asosiy stavka

Asosiy stavka Markaziy bank pul siyosatining asosiy vositasidir. Rasmiy ma'lumot: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.

Stavka yuqori bo'lsa, so'mdagi omonatlar jozibadorroq bo'ladi va so'mga talab oshishi mumkin. Stavka pasaytirilsa, kreditlar arzonlashadi, ammo so'mdagi jamg'armaning foydasi kamayadi. Bu valyutaga talabni oshirishi mumkin. Stavka haqida batafsil: Asosiy stavka nima.

Valyuta bozoridagi intervensiyalar

Intervensiya markaziy bankning valyuta bozorida valyuta sotishi yoki sotib olishidir. Markaziy banklar odatda bu vosita bilan keskin tebranishlarni yumshatadi. Kursni ma'lum darajada ushlab turish maqsad bo'lmasligi ham mumkin. Intervensiyalar hajmi va tartibi haqidagi aniq ma'lumotni faqat Markaziy bankning rasmiy e'lonlaridan tekshiring.

Rossiya rubli bilan bog'liqlik

Rossiya O'zbekistonning muhim savdo hamkori. Mehnat muhojirlarining katta qismi ham shu yerda ishlaydi. Shuning uchun rubl kursi so'mga ikki yo'l bilan ta'sir qiladi:

• rubl arzonlashsa, Rossiyadan yuborilgan o'tkazmalarning dollardagi qiymati kamayadi;
• Rossiyadan import qilinadigan tovarlar narxi va ikki mamlakat o'rtasidagi savdo hajmi o'zgaradi.

Bu bog'liqlik qat'iy emas. Rubl va so'm ba'zan bir yo'nalishda harakatlanadi, ba'zan esa yo'q.

Inflyatsiya va so'm qadrsizlanishi

So'm qadrsizlanishi deganda ikki narsa nazarda tutiladi:

Bu ikki jarayon bog'liq. Inflyatsiya xorijdagidan yuqori bo'lsa, vaqt o'tishi bilan so'm odatda dollarga nisbatan arzonlashadi. Shu bilan birga, so'm kursining pasayishi import tovarlari narxini oshirib, inflyatsiyani tezlashtirishi mumkin. Batafsil: Inflyatsiya.

So'm kursi prognozi haqida

Biz so'm kursi bo'yicha prognoz bermaymiz. Kurs ko'plab omillarga bog'liq: o'tkazmalar, oltin narxi, import, Markaziy bank qarorlari, qo'shni mamlakatlardagi vaziyat. Bu omillarning har biri kutilmaganda o'zgarishi mumkin. Shuning uchun aniq raqamli prognozga ehtiyotkorlik bilan qarang.

Prognoz o'rniga quyidagilarni kuzatish foydaliroq:

• Markaziy bankning stavka bo'yicha qarorlari va ularning jadvali;
• inflyatsiya haqidagi rasmiy ma'lumotlar;
• oltin va neft narxlari;
• rubl kursi.

Muhim voqealar sanalari Iqtisodiy kalendar sahifasida bor. Makroiqtisodiy omillarni qanday tahlil qilish Fundamental tahlil sahifasida tushuntirilgan.

Valyuta kurslaridagi o'zgarishlarga leveraj bilan pul tikish (forex yoki CFD savdosi) mablag'ni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Bu haqda Risklarni boshqarish sahifasini o'qing.

Rasmiy ma'lumotni qayerdan tekshirish mumkin

Kurs va stavkalarni faqat rasmiy manbalardan tekshiring. Asosiy manba – O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Rasmiy kurslarni ochiq formatlarda ham olish mumkin: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar). Ma'lumotlarni ishlatganda Markaziy bankni manba sifatida ko'rsating va qaysi sanadagi kurs ekanini tekshiring.

Iqtisodiy statistika, masalan, savdo va narxlar bo'yicha, Statistika agentligining rasmiy saytida e'lon qilinadi. Raqamlarni o'sha yerdan oling va e'lon sanasiga e'tibor bering. Umumiy ko'rinish: O'zbekiston: kurslar va iqtisodiyot, joriy kurslar: Valyuta kurslari.

Ko'p beriladigan savollar

So'm kursi nima uchun o'zgaradi?

Valyuta oqimlari o'zgargani uchun. Pul o'tkazmalari va eksport mamlakatga valyuta olib kiradi. Import va qarz to'lovlari esa valyuta chiqaradi. Bu oqimlar orasidagi muvozanat kursni belgilaydi.

Dollar kursi oshishining asosiy sabablari qanday?

Import va valyutaga talabning o'sishi, o'tkazmalar yoki eksport tushumining kamayishi, inflyatsiya va rublning arzonlashishi.

Markaziy bank kursini banklar majburan qo'llaydimi?

Banklar o'z sotib olish va sotish kurslarini belgilaydi. Ular rasmiy kursdan farq qilishi mumkin. Aniq kurslarni har bir bankning rasmiy saytida tekshiring.

Asosiy stavka kursga qanday ta'sir qiladi?

Yuqori stavka so'mdagi omonatlarni jozibadorroq qiladi va so'mni qo'llab-quvvatlashi mumkin. Past stavka valyutaga talabni oshirishi mumkin. Ta'sir boshqa omillarga ham bog'liq.

Qayerdan aniq so'm kursi prognozini olsam bo'ladi?

Ishonchli aniq prognoz yo'q. Biz prognoz bermaymiz. Rasmiy ma'lumotlarni kuzating va qaror qabul qilishda faqat bitta prognozga tayanmang.