Asosiy stavka nima: Markaziy bank qarori

Asosiy stavka nima

Asosiy stavka (ruschada «основная ставка», inglizchada policy rate) Markaziy bankning pul-kredit siyosatidagi asosiy foiz stavkasi. Markaziy bank banklarga pul beradi va ulardan pul jalb qiladi. Bu operatsiyalarning narxi aynan shu stavkaga bog'langan.

Banklar o'z resurslarining narxini shu stavkaga qarab belgilaydi. Shuning uchun asosiy stavka omonat va kredit foizlariga, so'm kursiga va oxir-oqibat narxlar o'sishiga, ya'ni inflyatsiyaga ta'sir qiladi.

Stavkani O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) belgilaydi. Inglizcha manbalarda u ko'pincha CBU policy rate deb yoziladi.

Qayta moliyalash stavkasi va asosiy stavka

Ilgari ko'p hujjat va shartnomalarda qayta moliyalash stavkasi (ruscha «ставка рефинансирования», so'zlashuvda «refinansirovanie stavkasi») ishlatilgan. Markaziy bankning rasmiy sahifasida bu stavka hali ham amalda ekani va asosiy stavkaga teng ekani aytilgan.

Rasmiy manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.

Amalda bu shuni anglatadi: shartnoma, jarima yoki hisob-kitobda «qayta moliyalash stavkasi» tilga olingan bo'lsa, uning qiymati asosiy stavkaning amaldagi qiymatiga teng bo'ladi.

Qarorlar jadvali

Asosiy stavka bo'yicha qarorni Markaziy bank Boshqaruvi oldindan e'lon qilingan jadval asosida ko'rib chiqadi va qabul qiladi. Jadval va qarorlar soni yuqorida keltirilgan rasmiy sahifa tavsifida ko'rsatilgan.

Jadval haqida bilish kerak bo'lgan asosiy jihatlar:

qaror kunlari oldindan e'lon qilinadi, sanalarni Markaziy bank saytidagi jadvaldan tekshirish kerak;
Boshqaruv stavkani oshirishi, pasaytirishi yoki o'zgartirmasdan qoldirishi mumkin;
qaror bilan birga odatda press-reliz e'lon qilinadi, unda inflyatsiya, kredit o'sishi va tashqi omillar baholanadi;
yangi stavka qachondan kuchga kirishi qaror matnida ko'rsatiladi.

Makroiqtisodiy voqealarni kuzatish uchun iqtisodiy kalendar sahifasidan foydalanish mumkin. Biroq rasmiy sana va qiymat uchun asosiy manba Markaziy bank sayti bo'lib qoladi.

Amaldagi qiymat va stavka tarixi

Bu sahifada stavkaning aniq qiymati va tarixiy jadvali keltirilmagan. Sabab oddiy: qiymat har bir Boshqaruv qaroridan keyin o'zgarishi mumkin, eskirgan raqam esa o'quvchini chalg'itadi.

Amaldagi qiymatni va o'zgarishlar tarixini Markaziy bankning rasmiy saytidagi asosiy stavka sahifasidan tekshiring. U yerda har bir qaror sanasi va yangi qiymat ko'rsatiladi. Ma'lumotdan foydalanayotganda uni qaysi kuni tekshirganingizni yozib qo'ying.

Rasmiy valyuta kurslari ham Markaziy bank saytida e'lon qilinadi. Ular haqida Markaziy bank kursi sahifasida yozilgan.

Stavka omonat va kreditlarga qanday o'tadi

Asosiy stavka o'zgarishining iqtisodiyotga tarqalishi transmissiya deyiladi. Bu jarayon darhol emas, bosqichma-bosqich kechadi.

Banklararo bozor

Stavka o'zgargandan keyin birinchi bo'lib banklar o'rtasidagi qisqa muddatli qarzlar narxi o'zgaradi. Banklar bir-biridan pul olish yoki pulni Markaziy bankda joylashtirish shartlarini yangi stavkaga moslaydi.

Omonatlar

Stavka oshirilsa, banklar odatda so'mdagi omonatlar bo'yicha foizlarni ko'taradi. Pasaytirilsa, yangi omonatlar foizi asta-sekin tushadi. Qat'iy foizli eski omonatlar shartnoma muddati tugaguncha odatda o'zgarmaydi. Batafsil ma'lumot: Omonat va aksiyalar.

Kreditlar

Kreditlar bilan ham shu mantiq ishlaydi: yuqori stavka qarzni qimmatlashtiradi, past stavka arzonlashtiradi. Qat'iy foizli kredit stavka o'zgarishidan ta'sirlanmaydi. O'zgaruvchan foizli kredit esa shartnomadagi formulaga qarab qayta hisoblanishi mumkin. Shartnomangizda qaysi stavka turi borligini bankdan aniqlang. Qo'shimcha ma'lumot: Kredit va ipoteka.

Kurs va inflyatsiya

So'mdagi foizlar yuqori bo'lsa, so'mda jamg'arish jozibaliroq bo'ladi va bu kursni qo'llab-quvvatlashi mumkin. Arzon kredit esa iste'mol va narxlarni oshirishi mumkin. Shu sababli Markaziy bank stavkani inflyatsiya maqsadiga qarab boshqaradi. Bu bog'liqliklar har doim ham to'g'ridan-to'g'ri ishlamaydi, chunki kursga boshqa omillar ham ta'sir qiladi. Batafsil: Inflyatsiya va So'm kursiga ta'sir.

Real stavka tushunchasi

Real stavka nominal stavkadan inflyatsiya chiqarilgandan keyin qoladigan qiymat. Omonat foizi inflyatsiyadan past bo'lsa, pulning xarid qobiliyati foiz olinganiga qaramay pasayadi. Shu sababli stavkani doim inflyatsiya ko'rsatkichi bilan birga baholash kerak. Inflyatsiya ma'lumotlarini Markaziy bank va Statistika agentligining rasmiy nashrlaridan tekshiring.

Treyderlar uchun ahamiyati

Fundamental tahlilda markaziy banklarning stavka qarorlari asosiy voqealardan hisoblanadi. Qaror kunlari va undan keyin kurslar, indekslar va metallar narxida keskin harakat bo'lishi mumkin. Spred (sotib olish va sotish narxi orasidagi farq) ham kengayishi mumkin. Mavzu bo'yicha qo'shimcha ma'lumot: Fundamental tahlil.

Shuni ochiq aytish kerak: leverajli forex va CFD savdosida bunday kunlarda mablag' juda tez yo'qotilishi mumkin. Stavka qarori bozor qaysi tomonga harakat qilishini oldindan aytib bermaydi. Riskni cheklash usullari Risklarni boshqarish sahifasida yozilgan, atamalar esa Treyding lug'atida tushuntirilgan.

Rasmiy manbalar

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz): asosiy stavka, qarorlar jadvali, press-relizlar va valyuta kurslari.
Statistika agentligi: inflyatsiya va boshqa makroiqtisodiy ko'rsatkichlar.

Ushbu sahifadagi qoidalar Markaziy bankning rasmiy saytidagi asosiy stavka sahifasidan olingan. Har qanday raqamni ishlatishdan oldin uni shu manbalardan qayta tekshiring. Umumiy sharh: O'zbekiston: kurslar va iqtisodiyot.

Ko'p beriladigan savollar