SNB: Shveytsariya milliy banki va Shveytsariya franki

SNB nima

SNB (Swiss National Bank, Shveytsariya milliy banki) Shveytsariyaning markaziy banki. U Shveytsariya frankini (CHF) chiqaradi va mamlakat pul-kredit siyosatini olib boradi. Pul-kredit siyosati deganda foiz stavkasi va pul taklifini boshqarish orqali inflyatsiya va iqtisodiy sharoitga ta'sir qilish tushuniladi.

SNB vazifasi qonunda belgilangan. Asosiy maqsad narx barqarorligi, ya'ni inflyatsiyani o'rta muddatda past darajada ushlab turish. Bunda iqtisodiy vaziyat ham hisobga olinadi. SNB narx barqarorligini qanday aniq ta'riflashini va inflyatsiya prognozini snb.ch rasmiy saytidagi pul-kredit siyosati bo'limidan tekshiring.

Markaziy banklar umumiy qanday ishlashi haqida Markaziy banklar va valyuta sahifasida yozilgan.

Qaror qabul qiluvchi organ va yig'ilish tartibi

Pul-kredit siyosati bo'yicha qarorni SNB Boshqaruv kengashi (Governing Board) qabul qiladi. Kengash kichik tarkibda ishlaydi, raisi bankning eng ko'zga ko'ringan vakili hisoblanadi. Shuning uchun raisning chiqishlari bozor uchun alohida ahamiyatga ega.

SNB pul-kredit siyosatini har chorakda rejali baholaydi (monetary policy assessment). Har bir baholashdan keyin:

• qaror va stavka ko'rsatilgan press-reliz chiqadi;
• yangilangan shartli inflyatsiya prognozi e'lon qilinadi;
• matbuot anjumani o'tkaziladi.

Yig'ilishlar oralig'ida ham SNB favqulodda qaror qabul qilishi mumkin, lekin bunday holatlar kam uchraydi.

Aniq sanalar va e'lon vaqti SNB rasmiy saytidagi tadbirlar kalendarida beriladi. Bu sahifada sanalar keltirilmagan. Ularni har doim rasmiy kalendardan oling. Ikkilamchi manba sifatida iqtisodiy kalendar ham ishlatiladi, lekin vaqt mintaqasini tekshirib turing.

SNB stavkasi va vositalari

SNB policy rate

Asosiy vosita SNB siyosat stavkasi (SNB policy rate). Bank qisqa muddatli pul bozori stavkalarini shu darajaga yaqin ushlab turishga harakat qiladi. Joriy stavka qiymati rasmiy saytdagi stavkalar sahifasida va har bir qaror press-relizida ko'rsatiladi. Raqamlarni faqat shu rasmiy manbalardan oling.

SNB tarixida salbiy stavka davri bo'lgan. Ya'ni banklar SNBda saqlagan ortiqcha pul uchun foiz olmagan, aksincha to'lagan. Bu frankning haddan tashqari mustahkamlanishiga qarshi vosita sifatida ishlatilgan.

Valyuta interventsiyalari

SNB zarurat bo'lganda valyuta bozorida xorijiy valyuta sotib oladi yoki sotadi. Shu yo'l bilan frank kursiga ta'sir qiladi. Bunday harakat interventsiya deyiladi, batafsil Valyuta interventsiyasi sahifasida yozilgan. SNB uchun frank kursi muhim: frank kuchli bo'lsa, import arzonlashadi va inflyatsiya pasayadi. Frank zaif bo'lsa, buning teskarisi yuz beradi.

Bunga yaqqol misol bor. SNB bir paytlar EUR/CHF uchun minimal kurs chegarasini ushlab turgan, keyin uni kutilmaganda bekor qilgan. Shunda frank qisqa vaqt ichida keskin mustahkamlangan, ko'plab treyderlarda katta zararlar va gap (narx uzilishi) yuz bergan.

Boshqa vositalar

• Banklarning SNBdagi joriy hisob qoldiqlari (sight deposits) bo'yicha foizlar.
• Repo operatsiyalari va SNB qisqa muddatli qimmatli qog'ozlari (SNB Bills). Ular orqali bozordagi likvidlik boshqariladi.

Bayonot va hujjatlarni qanday o'qish kerak

SNB press-relizida quyidagilarga e'tibor bering:

1. Stavka qarori. Stavka o'zgardimi va bozor kutgani bilan solishtirganda qanday chiqdi.
2. Inflyatsiya prognozi. Prognoz oldingi chorakka nisbatan oshgan bo'lsa, bu siyosat qattiqlashishi mumkinligini bildiradi. Pasaygan bo'lsa, yumshashi mumkinligini.
3. Frank haqidagi so'zlar. "Zarurat bo'lsa valyuta bozorida faol bo'lishga tayyormiz" kabi iboralar va ularning o'zgarishi. Interventsiyaning yo'nalishi (sotib olish yoki sotish) alohida ahamiyatga ega.
4. Matbuot anjumani. Rais savollarga javob berganda press-relizda bo'lmagan ishoralar chiqishi mumkin.

"Qattiq" (hawkish) va "yumshoq" (dovish) ohang qanday farqlanishi Hawkish va dovish sahifasida tushuntirilgan.

SNB qanday qo'shimcha hujjatlar chiqarishini, masalan, muhokamalar xulosasi e'lon qilinadimi va qachon, SNB rasmiy saytidan tekshiring. Bundan tashqari, SNBning choraklik bulletini, rahbariyat nutqlari va valyuta zaxiralari bo'yicha ma'lumotlar ham bozor uchun axborot manbai bo'ladi.

Qaysi valyuta juftliklari reaksiya beradi va nima uchun

Mexanizm qisqacha shunday:

• Bozor kutganidan qattiqroq qaror (stavka yuqori, inflyatsiya prognozi baland, interventsiya haqida kamroq gap) odatda frankni mustahkamlaydi.
• Kutilganidan yumshoqroq qaror yoki frankni zaiflashtirish uchun interventsiyaga tayyorlik haqidagi ishora odatda frankni zaiflashtiradi.
• Natija bozor kutgani bilan mos tushsa, reaksiya kichik bo'lishi mumkin. Muhimi qarorning o'zi emas, kutilgandan farqi.

Frank safe-haven aktiv sifatida ham tanilgan. Global xavotir kuchayganda (risk-off) frankka talab ortishi mumkin. Shuning uchun frank kursiga faqat SNB emas, geosiyosat, Fed va ECB qarorlari ham ta'sir qiladi. Batafsil: Fed, ECB, Foiz stavkalari va valyutalar.

E'lon paytida spread kengayishi, narx bir necha marta keskin yo'nalish o'zgartirishi va stop-buyurtmalar kutilgan narxdan uzoqroqda bajarilishi mumkin. Spread – sotib olish va sotish narxlari orasidagi farq. Leverajli forex va CFD savdosida bunday harakatlar mablag'ni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Risk haqida: Risklarni boshqarish.

Frank kursi so'mda

O'zbekistonda frankning so'mga nisbatan rasmiy kursini O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) belgilaydi. Ma'lumot manbai: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar). Bu SNB emas, O'zbekiston Markaziy bankining kursi. U bozordagi USD/CHF yoki EUR/CHF kotirovkalari bilan bir xil vaqtda yangilanmaydi. Batafsil: Markaziy bank kursi va Valyuta kurslari.

Ko'p beriladigan savollar

SNB nima?

Shveytsariya milliy banki, Shveytsariyaning markaziy banki. U frankni chiqaradi va narx barqarorligi uchun pul-kredit siyosatini olib boradi.

SNB qancha tez-tez yig'iladi?

Rejali baholash har chorakda o'tkaziladi. Aniq sanalarni SNB rasmiy saytidagi kalendardan tekshiring.

SNB qarorini kim qabul qiladi?

Boshqaruv kengashi (Governing Board).

SNB stavkasini qayerdan bilish mumkin?

SNB rasmiy saytidagi stavkalar sahifasidan va qaror press-relizidan.

Nega frank SNB qarorisiz ham harakatlanadi?

Frank xavfsiz boshpana valyutasi hisoblanadi. Unga global risk kayfiyati va boshqa markaziy banklar qarorlari ham ta'sir qiladi.

SNB e'lonida savdo qilish xavflimi?

Ha. Spread kengayadi va narx keskin sakrashi mumkin. Leverajli savdoda bu tez zararga olib kelishi mumkin.