Qisqa javob
O'zbekistonda kripto-aktivlarni davlat organi tartibga soladi va litsenziyalaydi. Bu organ NAPP. Kripto xizmatini tanlashdan oldin uning shu organdan litsenziyasi bor-yo'qligini tekshiring.
Rezidentlar uchun kriptoga oid aniq cheklovlar va kriptodan olingan daromadga soliq solish tartibi bu sahifadagi manbalarda to'liq tasdiqlanmagan. Bu masalalarni NAPP va soliq organining rasmiy saytidan tekshiring.
Sahifa huquqiy maslahat emas. Qonunlar va qoidalar o'zgarib turadi, shuning uchun har bir faktni rasmiy manbadan qayta tekshiring.
Kriptovalyuta qonuniymi: kripto-aktivlarni kim tartibga soladi
Kripto-aktiv deganda bitcoin kabi blokcheynda yuritiladigan raqamli aktivlar tushuniladi. O'zbekistonda bu soha uchun vakolatli organ belgilangan:
- NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi
"Kriptovalyuta qonuniymi" degan savolga oddiy "ha" yoki "yo'q" deb javob berib bo'lmaydi. Soha tartibga solinadi, ya'ni unda kim, qanday ruxsat bilan va qaysi shartlarda ishlashi belgilangan. Shu sababli savolni boshqacha qo'yish kerak: siz foydalanayotgan provayder O'zbekistonda ishlashga ruxsat olganmi?
NAPP kapital bozorini ham tartibga soladi. Kripto, aksiyalar va hosila vositalar bilan bog'liq ko'p savollarga javob NAPP sayti va reestrlaridan topiladi.
Kripto birja litsenziya: provayderni qanday tekshirish kerak
Kripto birja yoki kripto do'kon deb aktivlarni sotib olish, sotish yoki almashtirish xizmatini ko'rsatuvchi kompaniyaga aytiladi. Ishonchli manba kompaniyaning o'z reklamasi emas, NAPPning rasmiy ma'lumotlaridir.
Tekshirish tartibi:
- Kompaniyaning to'liq yuridik nomini va ro'yxatdan o'tgan mamlakatini aniqlang.
- NAPP rasmiy saytida kripto-aktivlar sohasidagi litsenziyalar va ruxsatnomalar haqidagi bo'limni oching.
- Kompaniya nomi, litsenziya turi va amal qilish holatini solishtiring.
- Kompaniya saytidagi litsenziya raqami rasmiy ro'yxatdagi bilan mos kelishini tekshiring.
- Tekshirgan sanangizni yozib qo'ying. Holat keyinroq o'zgarishi mumkin.
Qimmatli qog'ozlar bozori uchun alohida reestr mavjud: NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri. Bu reestr kripto-aktivlar uchun emas, qimmatli qog'ozlar bozori ishtirokchilari uchun. Uning mazmuni saytda skript orqali yuklanadi, shuning uchun ma'lumotni brauzerda to'liq ochilgan sahifadan tekshiring.
Ogohlantiruvchi belgilar:
- kompaniya litsenziyasini ko'rsata olmaydi yoki noaniq "xalqaro litsenziya" haqida gapiradi;
- daromad kafolatlanadi yoki "riskiz" deb aytiladi;
- shoshiltiradi, pulni shaxsiy kartaga yoki tanish odam orqali o'tkazishni so'raydi.
Bunday holatlar haqida batafsil: Firibgarlik va Firibgarlikni xabar qilish.
Rezidentlar uchun qoidalar: nima aniq, nima aniq emas
Rezident, soddalashtirib aytganda, O'zbekistonda doimiy yashovchi va soliq maqsadlarida shu yerda hisobga olinadigan shaxs. Ko'p qoidalar aynan rezidentlarga tegishli.
Kriptoga oid cheklovlarning aniq ro'yxati bu sahifadagi tasdiqlangan manbalarda yo'q. Ularni NAPPning amaldagi hujjatlaridan tekshiring. Valyuta va kapital harakati bo'yicha esa quyidagilar aniq yozilgan:
- «Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi qonun (ZRU-573) 12-moddasi: rezident jismoniy shaxslar O‘zbekiston banklarida va chet eldagi banklarda xorijiy valyutada hisobvaraq va omonatlar ochishga haqli
- Amalda, kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalarga xorijdagi hisobvaraqlar va depozitlarga mablag' joylashtirish kiradi; rezidentlar tomonidan xorijiy valyutadagi qimmatli qog'ozlarni sotib olish qimmatli qog'ozlar regulyatori tomonidan CBU bilan birgalikda tartibga solinadi
Bu normalar xorijiy kripto birjalar yoki xorijiy forex/CFD brokerlari bilan ishlash haqida to'g'ridan-to'g'ri gapirmaydi. Ulardan "xorijiy kripto platformada ishlash ruxsat etilgan" yoki "taqiqlangan" degan xulosa chiqarib bo'lmaydi. Xorijga pul o'tkazish va hisobvaraqlar bo'yicha umumiy qoidalar: Valyuta qoidalari.
Bitcoin O'zbekistonda: aktivning o'zi va kripto CFD farqi
Bitcoinni sotib olish bilan bitcoin narxiga bog'liq shartnoma bilan savdo qilish bir xil narsa emas.
- Aktivning o'zi. Siz kriptovalyutaga egalik qilasiz, u hamyonda yoki provayder hisobida saqlanadi.
- Kripto CFD. CFD (contract for difference) narx farqi bo'yicha shartnoma. Siz aktivga egalik qilmaysiz, faqat narx o'zgarishidan foyda yoki zarar ko'rasiz. Odatda leverage, ya'ni qarz mablag' bilan pozitsiya hajmini oshirish ishlatiladi.
CFD hosila moliyaviy vosita hisoblanadi. Hosila vositalar va qimmatli qog'ozlar bozoriga tegishli normalar:
- Valyutani tartibga solish to'g'risidagi qonun 4-moddasida valyuta derivativlari (valyutaga bog'liq hosila moliyaviy vositalar) ta'riflangan
- Shuni unutmang: qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi
- «Qimmatli qog'ozlar bozori to'g'risida»gi Qonun 55-modda: qimmatli qog'ozlar bozorining vakolatli regulyatori Prezident tomonidan belgilanadi; u professional faoliyatni litsenziyalaydi
Kripto CFD qanday ishlashi, marja va stop-out haqida: Kripto CFD va Treyding asoslari. Forex va CFD bo'yicha huquqiy savollar: Forex qonuniymi.
Kripto daromadiga soliqlar
Soliq kodeksida jismoniy shaxslar daromadi bo'yicha quyidagi normalar bor:
- Soliq kodeksi 381-modda: agar 2-qismda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, rezident jismoniy shaxslarning daromadi iqtibosda keltirilgan stavkada soliqqa tortiladi (dividendlar va foizlar uchun alohida stavka)
- Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi
Bu normalar hosila vositalar bilan operatsiyalardan olingan daromad haqida gapiradi. Kripto-aktivlarni sotishdan olingan daromadga va xorijiy platformadagi foydaga ular qanday qo'llanishi soliq organining rasmiy sahifasida tasdiqlanmagan. Deklaratsiya topshirish kerakmi, qaysi stavka qo'llanadi va daromad so'mga qanday hisoblanadi, bularni soliq organidan yoki malakali soliq maslahatchisidan aniqlang.
Amaliy tavsiya: har bir operatsiyaning sanasi, summasi, valyutasi va provayder hisobotlarini saqlab boring. Bu hujjatlar soliq hisob-kitobida kerak bo'ladi. Rasmiy valyuta kurslari: Markaziy bank kursi.
Litsenziyasiz faoliyat uchun javobgarlik
Litsenziya talab qilinadigan faoliyatni ruxsatsiz yuritish uchun umumiy javobgarlik belgilangan:
- Jinoyat kodeksining 190-moddasi — litsenziyasiz yoki ruxsat hujjatisiz yoxud xabarnoma yubormasdan faoliyat bilan shug‘ullanish (javobgarlik daromadning o‘ta katta miqdori bilan bog‘liq)
Bu norma umumiy xarakterga ega. U forex yoki kriptoga alohida bag'ishlanmagan va xorijiy xizmatni reklama qilishni o'z-o'zidan jinoyat deb belgilamaydi. Shunga qaramay, "kripto bo'yicha maslahatchi", "signal guruhi" yoki "hisobingizni boshqaramiz" degan takliflarga ehtiyot bo'ling. Bunday faoliyatga ruxsat bor-yo'qligini rasmiy manbadan tekshiring.
Risk haqida ochiq gap
Kripto narxlari keskin va oldindan aytib bo'lmaydigan darajada o'zgaradi. Leverage bilan kripto CFD savdosida bu harakatlar zararni kattalashtiradi, depozit qisqa vaqtda yo'qolishi mumkin. Kripto bo'yicha savdo daromad manbai emas va hech kim foydani kafolatlay olmaydi.
Savdo qilishga qaror qilsangiz, avval Risklarni boshqarish sahifasini o'qing. Pozitsiya hajmini hisoblash uchun Kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning. Umumiy huquqiy mavzular: Qonun va xavfsizlik va Tartibga solish va xavfsizlik.
Ko'p beriladigan savollar
O'zbekistonda kripto-aktivlarni kim tartibga soladi?
NAPP, ya'ni Istiqbolli loyihalar milliy agentligi. U kripto-aktivlar sohasini tartibga soladi, litsenziya va ruxsatnomalar beradi.
Kriptovalyuta qonuniymi?
Soha davlat tomonidan tartibga solinadi. Muhim savol shu: siz tanlagan provayder NAPPdan ruxsat olganmi? Buni NAPP rasmiy saytidan tekshiring.
Kripto birja litsenziyasini qayerdan tekshiraman?
NAPP rasmiy saytidan. Kompaniyaning yuridik nomi va litsenziya ma'lumotlarini rasmiy ro'yxat bilan solishtiring, tekshirish sanasini yozib qo'ying.
Xorijiy kripto birjada ishlashim mumkinmi?
Bu sahifadagi rasmiy manbalarda bu savolga to'g'ridan-to'g'ri javob yo'q. NAPPning amaldagi qoidalarini va valyuta qoidalarini o'zingiz tekshiring.
Bitcoindan olingan foydaga soliq to'lanadimi?
Soliq kodeksida hosila vositalar bo'yicha daromad mulkiy daromad deb belgilangan. Kripto-aktivlarga qanday qo'llanishini soliq organidan aniqlang.
Kripto CFD bilan bitcoin sotib olishning farqi nima?
CFDda aktivga egalik qilmaysiz, faqat narx farqi bo'yicha shartnoma tuzasiz. Odatda leverage ishlatiladi, shuning uchun zarar riski yuqori.