Confirmation bias: o'z fikringizni tasdiqlovchi ma'lumotni izlash

Confirmation bias nima

Confirmation bias (o'zbekcha: tasdiqlash xatosi) bu odamning o'z fikrini tasdiqlaydigan ma'lumotni izlash, unga ko'proq ishonish va unga zid dalillarni e'tiborsiz qoldirish moyilligi. Psixologiyada u kognitiv xatolar qatoriga kiradi. Kognitiv xato deganda fikrlashdagi muntazam og'ish tushuniladi. U tasodifiy emas, oldindan kutish mumkin bo'lgan xato.

Xulq-atvor moliyasi tadqiqotlarida bu xato investorlar va treyderlar qarorlarida qayta-qayta kuzatilgan. Odam pozitsiya ochgandan keyin bu pozitsiyani "to'g'ri" deb ko'rsatadigan yangiliklar va grafiklarni tanlab o'qiydi. Bu bilim yoki tajriba kamligidan emas. Tajribali treyderlarda ham uchraydi.

Treydingda qanday ko'rinadi

Tasdiqlash xatosi odatda pozitsiya ochilgandan keyin kuchayadi, chunki endi gap pul va o'zini haq deb bilish haqida boradi. Tipik belgilar:

• Faqat narx o'sishini kutayotgan tahlilchilarni o'qish, qarama-qarshi fikrlarni "shovqin" deb hisoblash.
• Grafikda faqat o'z yo'nalishingizni qo'llaydigan indikatorni ko'rib, boshqasini o'chirib qo'yish.
• Ijtimoiy tarmoqda o'z fikringizga qo'shiladigan guruhlarda o'tirish. Bu haqda batafsil: Influenserlar va hayp.
• Zarardagi pozitsiyada stop-lossni surish va bunga "yangi dalil" topish.
• Yutuqli savdoni mahorat, zarardagi savdoni omadsizlik deb izohlash.

Bu xato boshqa xatolar bilan birga ishlaydi. Narx sizga qarshi ketganda u zarardan qochish va sunk cost xatosi bilan qo'shiladi. Ketma-ket yutuqlardan keyin esa haddan ortiq ishonch bilan kuchayadi.

Nima uchun xavfli

Leverage bilan CFD va forex savdosida kapital tez yo'qolishi mumkin. Tasdiqlash xatosi aynan shu holatda zararni katta qiladi. Treyder chiqish o'rniga pozitsiyani saqlab qolishga sabab qidiradi. Margin kamayadi, stop-out xavfi oshadi. Stop-out bu marja darajasi juda pasayganda pozitsiyalarning avtomatik yopilishi.

Yana bir muammo: o'rganish to'xtaydi. Agar har bir zarar tashqi sabablarga yozilsa, jurnaldan haqiqiy xulosa chiqmaydi.

Qarshi odatlar (counter-routines)

Bu usullar xatoni yo'q qilmaydi, faqat qarorlarni tekshiriladigan qiladi. Ular foyda kafolati emas.

Savdodan oldin "rad etish sharti"ni yozing

Pozitsiya ochishdan oldin bir jumla yozing: "Agar ... bo'lsa, mening g'oyam noto'g'ri." Bu shart aniq bo'lsin, masalan, narx ma'lum darajadan o'tsa yoki ma'lum sham yopilsa. Shart bajarilsa, uni qayta muhokama qilmaysiz, rejaga amal qilasiz.

Qarama-qarshi ssenariyni tuzing

O'z g'oyangizga qarshi eng kuchli dalillarni yozing, xuddi raqib treyder sifatida. Agar qarshi dalil topa olmasangiz, bu g'oya kuchli degani emas. Ko'pincha yetarlicha qidirmaganingizni bildiradi.

Ma'lumot manbalarini oldindan belgilang

Qaysi indikatorlar, qaysi vaqt oralig'i va qaysi yangilik manbalariga qarashingizni savdodan oldin belgilang. Pozitsiya ochilgandan keyin yangi "tasdiqlovchi" vosita qo'shmang. Tahlil asoslari: Texnik tahlil va Fundamental tahlil.

Jurnalda sabab va natijani ajrating

Har bir savdo uchun yozing: kirish sababi, rad etish sharti, chiqish sababi, natija. Keyin natijaga emas, jarayonga baho bering. Batafsil: Jarayon va natija.

Stop-lossni oldindan qo'ying va surmang

Stop-loss bu zararni cheklash uchun oldindan belgilangan chiqish darajasi. Uni savdo ochilishi bilan qo'yish qaror vaqtidagi hissiy bosimni kamaytiradi. Hajmni hisoblash uchun Kalkulyatorlar va Risklarni boshqarish sahifalariga qarang.

Amaliy mashqlar

• Teskari o'qish. Haftada bir marta o'zingiz ochgan g'oyaga qarshi tahlilni topib, oxirigacha o'qing.
• Tanaffusdan keyin qayta ko'rish. Grafikni yopib, keyinroq "pozitsiyam yo'q" deb tasavvur qilib qayta ko'ring. So'rang: hozir shu nuqtada kirgan bo'larmidim?
• Zararli savdolarni tahlil qilish. Jurnaldagi zararli savdolarda rad etish sharti bajarilganmi yoki yo'qmi, tekshiring.
• Sherik bilan muhokama. G'oyangizni tanigan treyderga aytib, faqat qarshi dalil so'rang.

Boshqa psixologik mavzular: Treyding psixologiyasi, Treyding intizomi, Recency bias, Anchoring bias.

Ko'p beriladigan savollar

Confirmation bias va tasdiqlash xatosi bir narsami?

Ha. Tasdiqlash xatosi bu inglizcha confirmation bias atamasining o'zbekcha nomi.

Bu xatoni butunlay yo'qotish mumkinmi?

Yo'q, bu inson fikrlashining odatiy xususiyati. Uni faqat rad etish sharti, jurnal va oldindan belgilangan qoidalar bilan kamaytirish mumkin.

Psixologiya ustida ishlash foyda keltiradimi?

Bunga kafolat yo'q. U qarorlarni izchilroq qilishi mumkin, lekin leverage bilan savdoda zarar xavfi saqlanib qoladi.

Tasdiqlash xatosi qaysi xatolar bilan bog'liq?

Ko'pincha haddan ortiq ishonch, zarardan qochish, sunk cost xatosi va FOMO bilan birga uchraydi.

Qayerdan boshlash kerak?

Keyingi savdodan oldin rad etish shartini yozishdan boshlang va uni jurnalda saqlang.