Ishsizlik darajasi nima
Ishsizlik darajasi (unemployment rate) ishchi kuchi ichida ish qidirayotgan, lekin ishi yo'q odamlar ulushini ko'rsatadi. Ishchi kuchi ish qilayotganlar va faol ish qidirayotganlardan iborat. Ish qidirmayotgan odam ishsiz hisoblanmaydi, u ishchi kuchidan tashqarida qoladi.
AQShda bu ko'rsatkichni Mehnat statistikasi byurosi (BLS) oylik bandlik hisobotida e'lon qiladi. Ishsizlik darajasi uy xo'jaliklari so'rovidan olinadi. Xuddi shu hisobotdagi qishloq xo'jaligidan tashqari ish o'rinlari soni esa korxonalar so'rovidan olinadi. Ular haqida batafsil: NFP hisoboti.
Treyder uchun bu ma'lumot muhim, chunki mehnat bozori Federal zahira tizimining qarorlariga bevosita ta'sir qiladi. Fed vazifalaridan biri maksimal bandlikni ta'minlashdir. Batafsil: Fed (AQSh).
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Rasmiy va kengaytirilgan ishsizlik o'lchovi
BLS ishsizlikning bir nechta muqobil o'lchovini e'lon qiladi. Ular U harfi va tartib raqami bilan belgilanadi. Bozorda eng ko'p tilga olinadiganlari quyidagilar:
| O'lchov | Nimani o'z ichiga oladi | Nima uchun kuzatiladi |
|---|---|---|
| Rasmiy ishsizlik darajasi | Faol ish qidirayotgan ishsizlar | Sarlavhadagi asosiy raqam, bozor birinchi navbatda shunga qaraydi |
| Kengaytirilgan o'lchov (underemployment) | Rasmiy ishsizlar, ish qidirishdan umidini uzganlar, ishchi kuchiga bo'sh bog'langanlar, iqtisodiy sababga ko'ra to'liq bo'lmagan stavkada ishlayotganlar | Mehnat bozoridagi yashirin bo'shliqni ko'rsatadi |
Rasmiy daraja barqaror turib, kengaytirilgan o'lchov o'sishi mumkin. Bu holda odamlar ishini yo'qotmayapti, lekin to'liq stavkadagi ish topish qiyinlashmoqda. Tahlilchilar bunday farqni mehnat bozori soviyotganining dastlabki belgisi deb talqin qilishi mumkin.
Ishchi kuchida ishtirok darajasi
Ishtirok darajasi (participation rate) ishlash yoshidagi aholining qancha qismi ishchi kuchida ekanini ko'rsatadi. Ishsizlik darajasini u bilan birga o'qish kerak.
Ishsizlik darajasi ikki xil sabab bilan pasayishi mumkin:
- odamlar ish topdi, bu mehnat bozori kuchli ekanini bildiradi;
- odamlar ish qidirishni to'xtatib, ishchi kuchidan chiqdi, bu esa zaiflik belgisi.
Shuning uchun ishtirok darajasi tushgan paytdagi past ishsizlik bozorda ko'pincha ehtiyotkorlik bilan qabul qilinadi. Demografiya ham ta'sir qiladi: aholi qarishi ishtirok darajasini uzoq muddatda pasaytirib boradi.
Jobless claims: haftalik arizalar
Ishsizlik nafaqasi uchun arizalarni AQSh Mehnat vazirligi har hafta e'lon qiladi. Ikki qator kuzatiladi:
- initial claims — nafaqaga yangi ariza berganlar, ya'ni yangi ishdan bo'shatishlarning tezkor belgisi;
- continuing claims — nafaqa olishda davom etayotganlar, ya'ni ishsizlar qayta ish topishi qanchalik qiyinligini ko'rsatadi.
Haftalik raqamlar shovqinli. Bayramlar va mavsumiy omillar ularni keskin o'zgartirishi mumkin. Tahlilchilar shuning uchun bir necha haftalik o'rtacha qiymatga qaraydi. Batafsil: Jobless claims.
JOLTS: bo'sh ish o'rinlari
JOLTS hisobotini ham BLS e'lon qiladi. U bo'sh ish o'rinlari, ishga qabul, o'z xohishi bilan ishdan ketish va ishdan bo'shatishlarni ko'rsatadi. Ma'lumot oylik bandlik hisobotidan kechroq davrni qamraydi, shuning uchun bozorga ta'siri odatda kuchsizroq.
Ikki ko'rsatkich alohida qiziqish uyg'otadi:
- bo'sh ish o'rinlarining ishsizlar soniga nisbati — mehnatga talab va taklif muvozanatini ko'rsatadi;
- o'z xohishi bilan ketish (quits) — odamlar yangi ish topishga ishonchi qanchalik ekanini bildiradi va ko'pincha ish haqi o'sishi bilan bog'lanadi.
ADP va BLS: farqi nimada
ADP — xususiy ish haqi hisob-kitobi kompaniyasi. U o'z mijozlari ma'lumotlari asosida xususiy sektordagi bandlik o'zgarishini BLS hisobotidan oldinroq e'lon qiladi.
| Jihat | ADP | BLS |
|---|---|---|
| Manba | Kompaniya mijozlarining ish haqi ma'lumotlari | Davlat so'rovlari (korxonalar va uy xo'jaliklari) |
| Qamrov | Faqat xususiy sektor | Xususiy va davlat sektori |
| Ishsizlik darajasi | Yo'q | Bor |
| Bozordagi o'rni | Oldindan beriladigan signal sifatida kuzatiladi | Asosiy rasmiy ma'lumot |
ADP va BLS raqamlari ko'pincha bir-biridan farq qiladi, ba'zan sezilarli darajada. Shuning uchun ADP natijasini BLS hisobotining aniq bashorati deb qabul qilish xato.
Bozor odatda qanday javob beradi
Bozorga raqamning o'zi emas, kutilgan qiymatdan farqi ta'sir qiladi. Iqtisodiy kalendarlarda har bir hisobot uchun prognoz va oldingi qiymat ko'rsatiladi. Batafsil: Iqtisodiy syurprizlar.
Umumiy mexanizm quyidagicha:
- mehnat bozori kutilganidan kuchli chiqsa, bozor Fed stavkani yuqori ushlab turishi ehtimolini oshiradi. Bu AQSh obligatsiyalari daromadliligi va dollarni qo'llab-quvvatlashi mumkin;
- mehnat bozori kutilganidan zaif chiqsa, stavka pasayishi kutuvlari kuchayishi mumkin, dollar esa bosim ostida qolishi mumkin;
- fond indekslari va oltinning javobi vaziyatga bog'liq. Zaif ma'lumot ba'zan stavka pasayishi umidi bilan ijobiy, ba'zan retsessiya xavotiri bilan salbiy qabul qilinadi.
Bu qonuniyat har doim ham ishlamaydi. Ish haqi o'sishi, oldingi oylar ma'lumotlarining qayta ko'rib chiqilishi va inflyatsiya fonida bozorning reaksiyasi teskari bo'lishi mumkin. Bog'liq mavzular: Foiz stavkalari, DXY dollar indeksi, Retsessiya indikatorlari, Hawkish va dovish.
E'lon vaqti va spred haqida
Aniq e'lon sanalari va vaqtini faqat rasmiy manbalardan oling: BLS va AQSh Mehnat vazirligi jadvallaridan. Raqamlarni ham faqat rasmiy nashrlardan tekshiring. Kalendardan foydalanish: Iqtisodiy kalendar.
Yirik bandlik hisobotlari chiqqan daqiqalarda narx keskin sakrashi, spred kengayishi va buyurtma kutilgan narxdan boshqa narxda bajarilishi (slippage) mumkin. Leveraj bilan CFD va forex savdosida bunday paytlarda mablag' juda tez yo'qotilishi mumkin. Riskni cheklash haqida: Risklarni boshqarish.
O'zbekiston uchun ham bu ma'lumotlar bilvosita ahamiyatga ega, chunki dollar kursiga global omillar ta'sir qiladi. Rasmiy so'm kursi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) tomonidan e'lon qilinadi: Markaziy bank kursi.
Ko'p beriladigan savollar
Ishsizlik darajasi forexga qanday ta'sir qiladi?
U Fed siyosati haqidagi kutuvlar orqali ta'sir qiladi. Natija kutilganidan farq qilsa, dollar juftliklarida harakat kuchayishi mumkin. Lekin reaksiyaning yo'nalishi oldindan ma'lum emas.
Qaysi biri muhimroq: rasmiy ishsizlik darajasimi yoki kengaytirilgan o'lchovmi?
Bozor birinchi navbatda rasmiy darajaga qaraydi. Kengaytirilgan o'lchov mehnat bozorining to'liq holatini tushunishga yordam beradi.
Nima uchun ishsizlik pasaysa ham bozor xavotirlanadi?
Pasayish ishtirok darajasi tushgani hisobidan bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, juda kuchli mehnat bozori inflyatsiya va yuqori stavka xavotirini kuchaytirishi mumkin.
ADP raqami BLS raqamini oldindan aytib beradimi?
Yo'q. Ular turli usul va qamrovga ega, shuning uchun natijalari tez-tez farq qiladi.
Bandlik ma'lumotlari sanalarini qayerdan bilaman?
BLS va AQSh Mehnat vazirligining rasmiy e'lon jadvallaridan. Iqtisodiy kalendarlar ham shu jadvallarga tayanadi, lekin aniq sanani rasmiy manbada tekshirgan ma'qul.