Oltin probasi va karat nima
Oltin tozaligi buyum yoki quymadagi sof oltin ulushini bildiradi. Qolgan qismi boshqa metallardan iborat qotishma bo'ladi. Tozalikni ko'rsatishning ikki keng tarqalgan usuli bor.
- Proba. Qotishmadagi sof oltin ulushini promillelarda, ya'ni mingdan bir ulushlarda ko'rsatadi. Proba qanchalik yuqori bo'lsa, oltin shunchalik toza. Bu tizim O'zbekiston va MDH mamlakatlarida keng ishlatiladi. Masalan, "585 proba" degan ibora shu tizimdan olingan.
- Karat. Qotishmani teng qismlarga bo'lib, ulardan nechtasi oltin ekanini ko'rsatadi. Eng yuqori karat deyarli sof oltinga to'g'ri keladi. Bu tizim AQSh, Yevropa, Yaqin Sharq va Osiyoda ko'proq qo'llanadi. "24 karat oltin" va "22 karat oltin" kabi iboralar shu tizimga tegishli.
Ikkala tizim bir xil narsani o'lchaydi, faqat yozilishi boshqacha. Karatni promillega o'tkazish uchun buyum karatini eng yuqori karatga bo'lish kifoya. Aniq qiymatni pastdagi kalkulyatorda tekshirish mumkin.
Bir tushunchani ajratib oling: zargarlikdagi karat toshlar uchun ishlatiladigan massa birligi bo'lgan karatdan farq qiladi. Ikkalasi bir xil ataladi, lekin ma'nosi boshqa.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Proba va karat mosligi jadvali
Quyidagi jadvalda keng tarqalgan tozalik darajalari raqamlarsiz, tavsif bilan berilgan. Aniq proba va karat qiymatlarini kalkulyatorda tanlab ko'rishingiz mumkin.
| Tozalik darajasi | Qayerda uchraydi | Xususiyati |
|---|---|---|
| Eng yuqori proba (eng yuqori karat) | Investitsiya quymalari, ayrim tangalar | Juda yumshoq, oson tirnaladi va egiladi |
| Yuqori proba | Sharq zargarligi, ayrim tangalar | Rangi to'q sariq, kundalik taqishda tez yeyiladi |
| O'rta-yuqori proba | Yevropa zargarligi, qimmat soatlar | Rang va mustahkamlik o'rtasida muvozanat |
| O'rta proba | MDH va O'zbekistonda eng keng tarqalgan taqinchoqlar | Mustahkam, kundalik taqishga mos |
| Past proba | Arzonroq taqinchoqlar | Juda mustahkam, rangi ochroq, oltin ulushi kam |
Proba pasaygan sari bir gramm buyumdagi sof oltin miqdori kamayadi. Shu sabab bir xil og'irlikdagi ikki buyumning oltin qiymati turli bo'ladi.
Oltin qiymatini hisoblash
Natijani ko‘rish uchun bo‘sh maydonlarni to‘ldiring.
| Karat | Proba, ‰ | Shu probadagi 1 gramm narxi |
|---|
Qiymat = gramm × tozalik (karat / 24) × sof oltinning 1 gramm narxi. 1 troy unsiyasi = 31.1035 g, 1 tola = 11.6638 g, 1 baht = 15.244 g, 1 luong = 37.5 g. Do‘konlar ishlov haqini qo‘shadi va oltinni sotish narxidan past narxda qaytarib sotib oladi.
Kalkulyator oltin qiymatini to'rtta ma'lumot bo'yicha hisoblaydi:
- Og'irlik — buyum yoki quymaning massasi.
- Birlik — gramm, troy untsiya, tola, baht, luong va boshqalar. Birliklar farqi haqida Untsiya va gramm sahifasida yozilgan.
- Tozalik — proba yoki karat.
- Narx — sof oltin narxi, uni o'zingiz kiritasiz.
Bu sahifa jonli oltin narxini ko'rsatmaydi. Narx manbasi sifatida o'zingiz ishongan joydan, masalan bank yoki savdo nuqtasi e'lon qilgan narxdan foydalaning. Narx dollarda bo'lsa, uni so'mga o'tkazish uchun O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) rasmiy kurslariga qarash mumkin: Markaziy bank kursi.
Kalkulyator natijasi sof oltin qiymatini beradi. Do'kondagi taqinchoq narxiga ish haqi, dizayn, toshlar va sotuvchi ustamasi ham kiradi. Sotishda esa xaridor odatda faqat metall qiymatini yoki undan pastroq summani taklif qiladi.
Proba tamg'asi qanday o'qiladi
Tamg'a — buyumga bosilgan kichik belgi bo'lib, metall tozaligini ko'rsatadi. Odatda u uzuk ichida, zanjir qulfida yoki sirg'a ilgagida bo'ladi.
Tamg'ada odatda quyidagilar bo'ladi:
- Proba yoki karat belgisi. Raqam shaklida yoziladi; karat bo'lsa, yonida "K" yoki "KT" harflari turadi.
- Ishlab chiqaruvchi belgisi. Zavod yoki ustaxona nomining qisqartmasi.
- Davlat nazorati tamg'asi. Ko'p mamlakatlarda buyumni tekshirgan vakolatli idora o'z belgisini qo'yadi. Belgining shakli mamlakatga qarab farq qiladi.
Tamg'a faqat belgi xolos, u tozalikni to'liq kafolatlamaydi. Qalbaki tamg'a ham uchraydi. Buyumni tekshirish usullari Oltin probasini tekshirish sahifasida yozilgan. Katta xaridda sotuvchidan hujjat va chek so'rash, O'zbekistondagi tamg'alash qoidalarini esa rasmiy manbalardan aniqlash kerak.
Nega taqinchoqlar eng toza oltindan qilinmaydi
Sof oltin juda yumshoq metall. Eng yuqori probadagi uzuk kundalik taqishda tez tirnaladi, egiladi va shaklini yo'qotadi. Mayda toshlarni ushlab turadigan qisqichlar ham bo'shab qoladi.
Shuning uchun zargarlar oltinga boshqa metallar qo'shadi:
- Kumush — rangni ochroq va yashilroq qiladi.
- Mis — mustahkamlik beradi va qizg'ish rang hosil qiladi.
- Palladiy yoki nikel — oq oltin olish uchun ishlatiladi.
- Rux — quyish jarayonini yengillashtiradi.
Natijada mustahkam, turli rangdagi va arzonroq buyum olinadi. Sharq zargarligida yuqori proba ko'proq qadrlanadi, Yevropa va MDH da esa o'rta proba keng tarqalgan. Bu ko'proq an'ana va kundalik foydalanish bilan bog'liq.
Investitsiya quymalari esa taqilmaydi, shu sabab ular eng yuqori tozalikda chiqariladi. Quyma, tanga va taqinchoqlar farqi Quyma, tanga, taqinchoq sahifasida yozilgan.
Tozalik va oltin bilan bog'liq boshqa tushunchalar
Jismoniy oltinda tozalik va og'irlik qiymatni belgilaydi. Savdo terminalidagi XAUUSD kabi oltin CFD da esa jismoniy metall bo'lmaydi: narx sof oltinning bir troy untsiyasiga hisoblanadi va proba masalasi umuman yo'q. Leverajli CFD savdosida mablag'ni tez yo'qotish mumkin. Farqlar Jismoniy oltin va ETF/CFD sahifasida tushuntirilgan.
Oltin narxi qanday shakllanishi haqida Oltin narxi shakllanishi sahifasini o'qing. Saqlash masalalari Oltinni saqlash sahifasida, umumiy ma'lumot esa Oltin bo'limida jamlangan.
Ko'p beriladigan savollar
Proba va karat o'rtasida qanday farq bor?
Ikkalasi ham sof oltin ulushini ko'rsatadi. Proba buni promillelarda, karat esa teng qismlar soni orqali ifodalaydi. Biridan ikkinchisiga kalkulyator yordamida o'tish mumkin.
"24 karat oltin" taqinchoq uchun yaroqlimi?
Uni taqish mumkin, lekin metall juda yumshoq bo'lgani uchun tez tirnaladi va egiladi. Shuning uchun bunday oltin ko'pincha quyma va tangalarda ishlatiladi.
"585 proba" yomon oltinmi?
Yo'q. Bu O'zbekistonda keng tarqalgan qotishma bo'lib, mustahkam va kundalik taqishga mos. Unda sof oltin ulushi yuqori probalarga qaraganda kamroq, shu sabab bir gramm buyumning metall qiymati ham pastroq.
"22 karat oltin" va yuqori proba bir xilmi?
Bu karat tizimidagi yuqori tozalik darajasi bo'lib, ko'pincha Sharq zargarligida uchraydi. Uning proba tizimidagi aniq mosligini kalkulyatorda ko'rishingiz mumkin.
Buyumda tamg'a bo'lmasa nima qilish kerak?
Tozalik noma'lum hisoblanadi. Buyumni ishonchli joyda tekshirtiring. Usullar Oltin probasini tekshirish sahifasida yozilgan.
Kalkulyator oltin narxini o'zi oladimi?
Yo'q, narxni o'zingiz kiritasiz. Sahifa jonli narx ko'rsatmaydi, chunki tasdiqlangan rasmiy narx manbasi ulanmagan.
Oq va qizil oltinning tozaligi farq qiladimi?
Rang qotishmaga qo'shilgan metallarga bog'liq, tozalikka emas. Bir xil probadagi oq, sariq va qizil oltinda sof oltin ulushi bir xil bo'ladi.